Почетна
Свет

2026: екстремни временски услови, од огнени торнада до урагани

Загреаната клима и силен Ел Нињо ги засилија пожарите и Пацификските урагани, покажуваат лабораториски експерименти и студии.

·Свет
2026: екстремни временски услови, од огнени торнада до урагани

2026 година донесе нов бран на екстремни временски појави ширум светот: тропски циклони, спектакуларни „огнени торнада“ и обемни шумски пожари кои јасно покажуваат како загреаната клима го менува ризикот од опасни настани.

Според научниците од World Weather Attribution, затоплувањето во изминатите 26 години ја зголемило веројатноста за сериозни услови на ризик од пожар во Франција за 40 отсто. Тоа делумно објаснува зошто пожари покажуваат толку екстремно однесување и зошто се појавуваат силно ротирачки огнени вртлози.

Од пламен до вртлог: како се формираат огнените торнада

Научниците го нарекуваат феноменот огнени вртлози, почесто познати како огнени торнада. „Значи, огнените торнада – или како што ги нарекуваме, огнени вртлози – претставуваат појава при која околу пожарот се создава силно ротационо струење. Ова може да биде предизвикано од ветерот и неговото заемно дејство со локалниот терен, како и од самата форма на линијата на пожарот. Овие пожари се поврзани со екстремно однесување на огнот, бидејќи овозможуваат тој да гори со поголем интензитет, а истовремено и многу брзо да го промени правецот на ширење, што претставува сериозна опасност за противпожарните екипи кои интервенираат на терен,“ изјави Џејмс Урбан од Политехничкиот институт Вустер.

Тимот во лабораторијата за пожари при WPI ги рекреираше условите што создаваат „огнен вртлог“ во контролирана средина за да дозволи проучување на минијатурна верзија на истиот тој вртечки пекол забележан во Франција, додаде Урбан. Покрај визуелниот ефект, овие вртлози претставуваат опасност бидејќи можат да разнесат запалени остатоци далеку пред главниот фронт — појава позната како пренесување на пожар преку летечки жар.

Иако овие системи ротираат на многу помала скала отколку ураганите, годинешните тропски циклони покажаа како климатската варијабилност и долгогодишното загревање можат да се надоврзат. Кога ураганот „Исајас“ стигна до копното во близина на Дестин, Флорида — на околу 80 километри северозападно од Панама Сити — на 9 октомври 2026 година, силните ветрови расфрлаа лежалки за плажа и столови, а палмите во Панама Сити Бич силно се нишаа под налетите на ветерот.

Силен Ел Нињо обично ја ослабува сезоната на урагани во Атлантикот, но ги засилува тропските циклони во Пацификот преку податен воздух и послабо вертикално стрижење. Заедничка студија на World Weather Attribution и Climate Central покажа дека и климата и Ел Нињо придонеле за засилување на ураганот „Поло“ во септември: глобалното затоплување додало речиси 10 км/ч на неговата веќе монструозна сила, а условите што го поттикнале ураганот биле околу 14 пати поверојатни поради Ел Нињо.

„Значи, ураганот Поло премина од обична тропска бура во ураган од петта категорија за само 24 часа; тоа не е само брзо, туку експлозивно засилување,“ рече Кристина Дал, климатолог и потпретседател во Climate Central. Поло постави рекорд по времетраењето поминато во категорија 5 во источниот и централниот дел на Пацификот — два и пол дена — и иако значително ослабе пред да удри во ретко населен дел од Мексико, научниците беа загрижени од неговото драматично интензивирање.

„И ’Ел Нињо‘ и климатските промени придонесоа овој ураган да биде посилен отколку што би бил инаку, но влијанието на климатските промени е уште поголемо од она на ’Ел Нињо‘. А тоа е така бидејќи, се разбира, ’Ел Нињо‘ се појавува и исчезнува, додека климатските промени само се влошуваат. Тоа значи дека сега секој ураган што ќе се случи во Источниот Пацифик во себе го носи овој ’сигнал‘ на климатските промени, кој го прави посилен. И сè додека продолжуваме да согоруваме фосилни горива, тој ефект само ќе се зголемува,“ изјави Фридерике Ото од Империјалниот колеџ.

Студијата ја испитуваше и топлата вода што ги храни бурите — мерка за тоа колку силни можат да станат — но не се фокусираше на горниот ниво на вртежот каде што Ел Нињо понекогаш има големо влијание. Надвор од Пацификот, крајот на октомври донесе и други удари: циклонот „Арнаб“ предизвика обилни дождови во источниот дел на Индија (Андра Прадеш), со ветрови до 135 км/ч и десетици илјади евакуирани, при што се прави проценка на штетите; кон средината на годината поројните дождови и поплавите во Мозамбик, Јужна Африка и Зимбабве однесоа повеќе од 100 животи и ги раселија стотици илјади луѓе.

Во Обединетото Кралство, долгиот период на суша беше прекинат со доаѓањето на две силни бури кон крајот на октомври, поради што илјадници домови останаа без струја откако Мет Офис издаде предупредување за ветрови до 130 км/ч во Корнвол и Девон; дистрибутерот National Grid пријави повеќе од 31.000 домаќинства во југозападот без струја до средината на попладнето. Реките натопени од Ел Нињо‑врнежи останаа да поплавуваат делови од Аргентина, Парагвај и Уругвај, принудувајќи илјадници да ги остават домовите. Хуманитарните организации предупредуваат дека стотици милиони долари штети оставиле многумина без дом, храна и здравствени услуги.

Поплавите исто така ја затворија автопатот низ Палмира кон Деир ез‑Зор во Сирија и предизвикаа драматични спасувачки операции. Тешките дождови во Истанбул кон средината на октомври предизвикаа поплави и најмалку две жртви; општината соопшти дека во делови од градот била забележана најголема количина на дожд уште од 1985 година. Локален опис на настаните гласи: „Почна со слаб дожд, а потоа, одеднаш, надојде поплава. Мост, кој се наоѓаше погоре по течението, попушти, а водата навлезе во еден студентски дом и го поплави целиот приземен кат. Водата се излеа и натаму, автомобилите застанаа, а животот целосно запре. Во населбата Ајазага, уште од вчера сме без струја и природен гас. Единственото нешто што го имаме е вода. Немаме" — цитат кој завршува недовршено.

Фото: прес-материјал од настанот

Поврзани написи