Академија без студенти, правосудство без нови судии — деветтата генерација пропадна

Академијата за судии и јавни обвинители од почетокот на 2025 година не прима нови слушатели, откако постапката за деветтата генерација беше блокирана и потоа поништена, оставајќи празнини во кадарот што веќе е недоволен за потребите на судството.

Приемот на 130 идни судии и јавни обвинители беше ставен во мирување уште во 2023 година по одлука на Антикорупциската комисија, а Владата ги запре незавршените постапки за вработување и буџетската ставка за тие 130 работни места исчезна.

“– По поништувањето на јавниот оглас за прием во почетна обука во Академијата за судии и јавни обвинители, објавен во „Службен весник на РСМ“ број 19/23, со одлука бр. 02-428/4 од 25.12.2025 година на Управниот одбор на Академијата за судии и јавни обвинители, не е објавен нов јавен оглас за прием на нова генерација слушатели во почетната обука – велат од Академијата за судии и јавни обвинители.”

Причини и следни чекори

Од Академијата објаснуваат дека во процесот имало технички и законски пречки: јавниот оглас бил објавен во јануари 2023 година, а новата директорка Ирина Трајкоска-Стрезоски била избрана во октомври 2024 година. При полагањето се појавиле тешкотии со електронското тестирање поради истек на договорот за софтверот, поради што била потребна измена на законската рамка за да се одржи тест во хартиена форма. Постапката била ставена во мирување во периодот на претседателските избори, одлука потврдена од Управниот и Вишиот управен суд, а по изборите Министерството за финансии одговорило дека не се обезбедени финансиски средства.

“– Во очекување сме дека за наредната 2027 година, Министерството за финансии ќе обезбеди финансиски средства за нова генерација за слушатели во почетната обука – додаваат оттаму.”

Управниот одбор на Академијата донесе одлука за поништување на јавниот оглас на 25.12.2025 година. Академијата предупредува дека поништувањето носи правни последици и дека не постои законска основа за признавање на положените испити доколку се распише нов оглас.

И Европската комисија и Државниот завод за ревизија ги посочуваат проблемите: во јул, во извештај за владеење на правото, беше наведено дека „Меѓутоа, бидејќи во моментов нема обука на нови судии и обвинители, нема да бидат достапни нови судски кандидати пред 2028.“

Статистиките и сигналите од системот покажуваат веќе изразен дефицит: поранешниот министер за правда Игор Филков укажуваше дека во судството се пополнети само 67 отсто од судските места, односно недостигаат повеќе од 200 судии, а судската служба работи само со 36 отсто пополнетост. Претседателот на Судскиот совет, Александар Камбовски, предупреди дека „Во услови кога недостигаат судии и административен кадар, крајниот резултат е таков каков што го слушнавте. Имаме реален проблем во основните судови, а кога унапредуваме судии во повисоките судови, ги празниме основните, а немаме со што да ги замениме,“ и повика на итно обновување на обуката за да се пополни кадарската линија.

Како излез, Академијата ги презеде активностите за измени и дополнување на важечкиот закон и го подготви новиот нацрт-закон кој е во владина постапка; од таму велат дека очекуваат донесување на новиот закон од Собранието на РСМ во блиска иднина, по што Управниот одбор би можел да објави нов јавен оглас.

Фото: Архива на