András Baka pritet të bëhet presidenti i Hungarisë

Parlamenti i Hungarisë pritet ta zgjedhë András Baka, ish‑kryetarin e Gjykatës së Lartë, si president të ri të shtetit — një lëvizje e udhëhequr nga kryeministri Péter Magyar për të dobësuar influencën e mbetur të paraardhësit të tij, Viktor Orbán, në institucionet shtetërore.

Nominimi erdhi nga partia Tisza, e cila ka shumicë dy‑të‑tretëshe në parlament dhe pritet të sigurojë zgjedhjen në raundin e parë të 73‑vjeçarit Baka pa mbështetje nga opozita. Votimi në parlament fillon në ora 14:00.

Baka shërbeu si gjykatës i Hungarisë në Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut nga 1991 deri në 2008 dhe u emërua kryetar i Gjykatës së Lartë në 2009. Ai u shkarkua në 2012 pasi kritikoi vendimin e Orbán për uljen e moshës së daljes në pension për gjyqtarët nga 70 në 62 vjeç, një lëvizje që ai e përshkroi si një pastrim.

Konteksti politik dhe polemikat

Funksioni i presidencës mbeti vakant muajin e kaluar pas shkurtimit të kontestuar të mandatit të Tamás Sulyok, ish‑president dhe aleat i Orbán. Mandati i tij u shkurtua me një amendament kushtetues si pjesë e reformave. Partia Tisza fitoi zgjedhjet e prillit, duke i dhënë fund 16 vjet pushteti të Orbán dhe duke premtuar “ndryshim sistemi”.

Organizatat për të drejtat e njeriut kritikuan largimin e Sulyok dhe e krahasuan ndërhyrjen ligjore me metodat që Orbán përdori për të ndërtuar sistemin e tij “jo‑liberal”. Partia Fidesz dhe aleati i saj KDNP njoftuan bojkot të votimit, duke e quajtur largimin e Sulyok “tiranik” dhe “ilegjitim”.

Kryeministri Péter Magyar tha se jeta e Bakës është "një shembull i përkushtimit ndaj sundimit demokratik të ligjit dhe parimeve kushtetuese" dhe nënvizoi se Hungaria duhet "të kthehet në rrugën e sundimit të ligjit dhe kushtetutshmërisë".

Baka ka pak përvojë politike, përveç një mandati të shkurtër parlamentare në vitin 1990 të zgjedhur në listën e Forumin Demokratik Hungarez (MDF). Ai ka kritikuar përdorimin e masave të jashtëzakonshme gjatë periudhës së Orbán: "Në sundimin e ligjit, masa të tilla të jashtëzakonshme nuk duhet të përdoren, por nën Orbán, Hungaria u bë një shtet i kapur," tha Baka muajin e kaluar.

Analistja Bulchu Zhiga nga Qendra për Analizë të Drejtë Politike tha: "Emërimi i Bakës si president është një garanci që rinovimi i demokracisë liberale do të ndjekë një udhë të përcaktuar qartë."

Më parë këtë muaj, kryeministri Magyar i ofroi nominimin presidencial legjendës së shahut Judit Polgár, e cila e refuzoi pas reagimeve të ashpra publike pasi kryeministri, në kundërshtim me premtimin e tij, nuk konsultoi qytetarët. Presidenti i ri parashikohet të shërbejë vetëm pjesën e mbetur të mandatit, derisa të përfundojë procesi i zëvendësimit të kushtetutës së epokës së Orbán me një të re që do të hartohet me pjesëmarrje të gjerë të publikut; qeveria vlerëson se puna për kushtetutën do të zgjasë nga një deri në një e gjysmë vjet dhe planifikon të nisë konsultimet muajin e ardhshëm.

Foto: EPA-EFE/Noemi Bruzak HUNGARY OUT