Четири референдуми во Словенија: гласање за закон за парламентарни истраги и три советодавни прашања

Денеска во Словенија се отворени избирачките места на кои гласачите одлучуваат на четири референдуми: еден законодавен референдум за измените на Законот за парламентарна истрага и три советодавни прашања за радиотелевизиска претплата, паричната социјална помош и правото на глас на локалните избори за странци. Избирачките места ќе бидат отворени до 19 часот, а првите резултати се очекуваат по 20:30 часот.

На законодавниот референдум гласачите ќе одговараат на прашањето: „Дали го поддржувате стапувањето во сила на Законот за изменување и дополнување на Законот за парламентарна истрага, што го усвои Државниот збор на седницата одржана на 26 мај 2026 година?“

Вознемиреност од граѓанското општество и правните кругови

Здруженијата на граѓанското општество, со поддршка од опозицијата, собранија 40.000 потписи потребни за распишување на референдумот. Тие тврдат дека со измените се укинува правната заштита на граѓаните, им се даваат преголеми овластувања на политичарите да навлегуваат во приватноста на луѓето и се отвора можност за воведување политичка полиција.

Група правни експерти од правните факултети во Љубљана и Марибор пред референдумот предупредија дека измените отвораат пат за намалување на стандардите за спроведување на парламентарните истраги. Тие посочуваат дека истрагите можат да доведат до откривање лични податоци на други физички и правни лица, а предложените измени не предвидуваат дополнителни правни средства за нивна заштита. Иако важечкиот закон предвидува само минимални механизми за заштита од злоупотреби, со измените и тие се укинуваат.

Законот ќе биде отфрлен доколку мнозинството од гласачите што дале важечки глас гласаат против него, под услов против законот да гласаат најмалку една петтина од сите гласачи со право на глас.

Гласачите ќе можат да гласаат и „за“ или „против“ на три советодавни референдуми: дали да се укине задолжителната радиотелевизиска претплата за програмите на Радиотелевизија Словенија; дали правото на парична социјална помош да се услови со вршење општествено корисна работа; и дали правото на глас на локалните избори да се ограничи на словенечките државјани и државјаните на земјите членки на Европската Унија, со исклучување на државјаните на трети земји. Државната изборна комисија најави дека резултатите ќе се бројат прво за законодавниот референдум, по што ќе следуваат пребројувањата за советодавните референдуми за социјалната помош и за правото на глас на локалните избори, а на крајот ќе се бројат гласовите од референдумот за укинување на задолжителната радиотелевизиска претплата.

Возможноста за предвремено гласање беше обезбедена од вторник до четврток; вкупно 75.401 гласач искористи предвремено гласање, што претставува 4,44 проценти од сите гласачи со право на глас. Гласачите одлучуваат сами на колку од предложените референдуми ќе гласаат, а избирачкото место може да се посети само еднаш.

Фото: прес-материјал од настанот