Делумно затемнување на Сонцето на 12 август 2026 — како да ги заштитите очите

На 12 август 2026 година ќе се случи делумно затемнување на Сонцето кое ќе го привлече вниманието на многу набљудувачи, но експертите нагласуваат дека директниот поглед кон Сонцето може да предизвика трајно оштетување на мрежницата.

Кетрин Фишер, која во Европската вселенска агенција учествува во планирањето и координацијата на научните набљудувања на Сонцето со вселенската сонда „Солар Орбитер“, вели дека со нетрпение го очекува настанот и го опишува како „вистински астрономски спектакл“. Овојпат таа планира да набљудува со „обични очила за набљудување на затемнување на Сонцето“ кои имаат сертифицирана заштитна фолија.

Очните лекари и специјалистите за заштита од зрачење предупредуваат дека и кога Месечината ќе покрие голем дел од сончевиот диск, сè уште има доволно енергија за да ја оштети мрежницата. „Тоа може да се случи многу, многу брзо“, вели Фишер, истакнувајќи дека мрежницата нема рецептори за болка и оштетувањето често не се чувствува веднаш.

Зошто самракот ја зголемува ризикот

Даниела Вајскопф, раководителка на Одделот за оптичко зрачење при Сојузниот завод за заштита од зрачење во Германија, објаснува дека условите во самрак дополнително го зголемуваат ризикот. Кога Сонцето е помалку заслепувачко луѓето губат еден природен заштитен рефлекс и имаат тенденција подолго да гледаат. „На тој начин се губи еден природен заштитен рефлекс на човекот“, објаснува таа. Дополнително, пошироко отворените зеници во слаба светлина им дозволуваат на поголема количина зрачење да стигне до мрежницата.

Обичните сончеви очила не обезбедуваат доволна заштита при набљудување на затемнување, ниту заштитните очила за заварување или така наречените спасувачки фолии. Специјалните очила за набљудување на затемнување поседуваат заштитна фолија која пропушта само околу 0,001 проценти од сончевата светлина и на нив треба јасно да биде наведено дека се наменети за директно гледање кон Сонцето и да имаат CE ознака. За дополнителна сигурност треба да се провери усогласеноста со стандардот DIN EN ISO 12312-2:2015. Експертите исто така советуваат да не се користат очила од затемнувањето од 1999 година, бидејќи фолијата може да биде оштетена.

За оние кои ќе фотографираат, неопходен е соодветен соларен филтер за мобилниот телефон или фотоапарат за заштита на сензорот и за постигнување остри снимки. „Доволно ја намалува количината на светлина, така што фотографијата може да биде јасна и остра“, истакнува Даниела Вајскопф. Исто важи и за телескопите и објективите: никогаш не гледајте директно преку нив без сертифициран соларен филтер.

Ако немате очила за затемнување, безбедна алтернатива е индиректно набљудување преку едноставна камера со дупче (pinhole projector) направена од картонска кутија и проѕирна хартија — особено погодна за деца. Упатства за изработка има на страницата на Сојузниот завод за заштита од зрачење. За набљудувачите во Германија, Сонцето ќе биде ниско кон северозападниот хоризонт, а Месечината ќе почне да минува пред него малку по 19:00; затоа избере место со непречен поглед кон запад или северозапад и задолжително заштитете ги очите.

Доколку некој погледне без заштита, треба да ги следи симптомите кои може да се појават со часови: трајни темни дамки во видното поле, заматен вид или искривена перцепција на правите линии. Во такви случаи Даниела Вајскопф советува веднаш да се побара помош од очен лекар или да се посети очна клиника.

Фото: прес-материјал од настанот