Е-фактурата стапува на сцена: најмалите фирми со најголем предизвик

Македонските компании влегуваат во период на крупни промени во начинот на издавање и прием на фактури. Според нацрт-предлогот за електронско фактурирање објавен на ЕНЕР, почетокот на доброволното користење е предвиден од 1 октомври 2026, додека системот постепено треба да стане задолжителен од 1 април 2027 година за ДДВ-обврзниците.

Кој ќе биде опфатен и кога

Во нацрт-предлогот е наведено дека од 1 април 2027 задолжителното издавање и прием на е-фактури ќе ги опфати ДДВ-обврзниците, јавните претпријатија и определени друштва во државна и општинска сопственост. Од 1 јули 2027 системот треба да се прошири и на правните лица што вршат стопанска дејност, а не се регистрирани за ДДВ; следна фаза е предвидена за октомври 2027, а од 1 јануари 2028 опфатот треба дополнително да се прошири. Роковите се дел од нацрт-предлогот и конечната динамика ќе зависи од законодавната постапка.

Најголемиот предизвик ќе биде за најмалите фирми. Во Македонија во 2024 година имало 73.310 активни претпријатија, од кои дури 59.351, односно 81 процент, имале од еден до девет вработени. Само 235 компании имале 250 или повеќе вработени. Компаниите со неколку вработени имаат многу помал простор за дополнителна администрација и често немаат посебни финансиски, сметководствени или ИТ тимови.

Техничката подготвеност се тестира веќе во текот на летото. УЈП во јуни пушти веб-апликација преку која секоја мала, средна или голема компанија може да го тестира системот, независно од техничката подготвеност. Во организираното тестирање биле вклучени околу 200 компании. Подготовките траат неколку месеци: во февруари за тестирање биле пријавени 148 компании, од кои 57 биле регистрирани во системот, а 15 активно го користеле и тогаш креирале 1.115 е-фактури, од кои 396 биле успешно верификувани.

Промената ќе се почувствува и во трговијата — од вкупно 73.310 активни претпријатија, 21.373 работеле во трговијата на големо и мало и поправката на моторни возила, што претставува 29,2 проценти од сите активни фирми. Подготовките ги опфаќаат и јавните институции: УЈП и ЗЕЛС на почетокот на август организирале обука за 80 претставници од општините и јавните претпријатија, при што биле презентирани функционирањето на системот и начинот на неговото користење.

Зад реформата стои и целта за намалување на сивата економија. Министерството за финансии во јануари наведе дека проценките на Светската банка, ММФ и Европската комисија ја ставаат сивата економија во земјава на околу 30 проценти од БДП. Според Министерството, е-фактурата треба да овозможи поефикасна наплата на даноците врз основа на поточни податоци и подобра контрола на трансакциите.

Со повеќе од 73 илјади активни претпријатија, од кои четири од пет имаат најмногу девет вработени, успехот на реформата ќе зависи во голема мера од тоа колку лесно новиот систем ќе може да стане дел од секојдневното работење на најмалите бизниси. За компаниите подготовката треба да почне навремено — да проверат како ќе се поврзат со системот, кој ќе биде одговорен за е-фактурите и како ќе организираат соработка со сметководителите.

Фото: прес-материјал од настанот