ЕУ пред предизвик ако САД ги ублажат санкциите за руската „сенишна флота“

Европските главни градови се соочуваат со прашањето колку долго ЕУ ќе може да го држи притисокот врз Москва доколку Вашингтон ги ублажи мерките против т.н. руска „сенишна флота“. На 30 октомври 2026 година излегоа извештаи дека САД ја разгледуваат можноста да некои танкери од таа флота да ги претворат во легални пловила за транспорт на нафта која не е опфатена со санкции.

„Сенишната флота“ — група од често стари, неосигурени и лошо одржувани танкери кои го кршат следењето на местоположбата или го прикриваат потеклото и крајната дестинација — се прошири нагло откако Русија започна целосна инвазија врз Украина. Компанијата за финансиска аналитика S&P Global проценува дека сега овие бродови сочинуваат речиси 19 проценти од вкупниот светски капацитет за транспорт на нафта.

Експертите предупредуваат на зголемен ризик од поморски несреќи и штети врз животната средина. Елизабет Брау, виша соработничка во Atlantic Council, изјави: "'Сенишната флота' е вистинска закана." Таа додаде дека "никому не му одговара" овие бродови да пловат по светските мориња.

Какви чекори може да преземат европските власти

Предложениот потег од Вашингтон — кој американскиот министер за енергетика Крис Рајт го опиша со зборовите "Ги претвораме танкерите што работат нелегално во легитимни танкери" — предизвика загриженост кај аналитичарите дека вакво ублажување ќе ја поткопа санкциската архитектура. "Санкциите не се укинуваат", рече Рајт, додавајќи: "Некои од тие бродови ќе ги префрлиме од она што го нарекувам флота на негативци во флота на добрите момци. Тие повеќе нема да превезуваат нафта што е под санкции."

Мајкл Карпентер, виш соработник за трансатлантски прашања во International Institute for Strategic Studies и поранешен американски амбасадор во ОБСЕ, предупреди дека таквиот потег "би ја намалило вкупната ефикасност на санкцискиот режим." "Тоа е спротивно од она што САД треба да го прават ако сакаат да ја завршат војната," рече тој, посочувајќи дека евентуално ублажување би ги откинало САД и ЕУ во различни стратешки правци.

Бен Харис, потпретседател и директор на одделот за економски студии во Brookings Institution, додаде дека укинувањето на ограничувањата "значително би ѝ олеснило на Русија да продава нафта по пазарни цени," што би ја подобрило состојбата на државните финансии бидејќи голем дел од приходите зависат од енергетските пазари.

Овие реакции доаѓаат по неодамнешниот договор меѓу американскиот претседател Donald Trump и рускиот претседател Vladimir Putin што овозможи проширување на продажбата на руски дизел на светските пазари. Украина и дел од европските сојузници упатија критики дека договорот може да ја поткопа веродостојноста на санкциите и да го намали економскиот притисок врз Москва, особено пред изборите за Конгресот во САД на 3 ноември.

Доколку Вашингтон навистина направи отстапки, експертите велат дека одговорноста ќе се пресели на европските носители на одлуки. ЕУ, и покрај помалата моќ за прекршување на американските финансиски механизми, располага со алатки како што се регулации за осигурување, пристанишни процедури и инспекции на бродови. "Големо мнозинство од 'сенишната флота' минува низ Балтичкото Море и го напушта преку данските теснеци," вели Карпентер, нагласувајќи дека ЕУ е во уникатна позиција да преземе инспекции на пловила на тој критичен морски премин. Сепак, тој и другите аналитичари предупредуваат дека без поддршка од САД, европските земји би презеле поголеми политички и правни ризици, вклучувајќи можни одмазди од Москва, како запленување на бродови на земји-членки.

Фото: прес-материјал од настанот