BE-ja propozon 10 miliardë euro për ndërtimin e shtatë "gigafabrikave" të IA

Komisioni Evropian propozoi një paketë prej 10 miliardë eurosh mbështetje publike për ndërtimin e shtatë "gigafabrika" të mëdha për kapacitetin llogaritës të inteligjencës artificiale në gjithë Bashkimin Evropian, me qëllim ngushtimin e hendekut me Shtetet e Bashkuara dhe Kinën. Plani synon që fondet publike të tërheqin rreth 20 miliardë euro investime private.

"Qasja në fuqi të papërpunuar kompjuterike përmes gigafabrikave të IA është një nevojë strategjike për Evropën, pasi zhvillimi i inteligjencës artificiale po përshpejtohet," tha Henna Virkkunen, nënpresidente ekzekutive e Komisionit Evropian përgjegjëse për mbikëqyrjen e sovranitetit teknologjik.

Objektivat teknike dhe kapaciteti

Kompani do të jenë të ftuara të aplikojnë për ndërtimin e objekteve, secili prej të cilëve duhet të sigurojë të paktën 100,000 çipa të avancuar për IA — rreth katër herë më shumë fuqi llogaritëse se qendrat e të dhënave që aktualisht operojnë në BE. Pritet që kur të funksionojnë të gjitha shtatë gigafabrikat, kapaciteti i përpunimit të BE-së të rritet më shumë se dyfish, duke shtuar rrjetin aktual prej 19 qendrash për IA nga Finlanda deri në Spanjë.

Një vlerësim i Rezervës Federale të SHBA për 2025 identifikoi se Evropa mbetet pas SHBA dhe Kinës në sektorë kyç të zhvillimit të IA: Kina ka kapacitet të gjerë të energjisë për qendrat e të dhënave, ndërsa SHBA dominojnë në investimet private. Raporti i Komisionit, paraqitur në Parlamentin Evropian në qershor, gjithashtu thekson se Evropa prodhon relativisht pak nga milionat e komponentëve të nevojshëm për qendrat e të dhënave dhe se kostoja e energjisë elektrike në BE mund të jetë dy deri tre herë më e lartë se në SHBA dhe Kinë.

"Bizneset dhe autoritetet publike evropiane do të vazhdojnë të mbështeten te furnizuesit amerikanë të IA në dëm të ofruesve evropianë të shërbimeve që po përpiqen të bëjnë të njëjtën gjë," thotë raporti, duke vënë në dukje se pesë ofruesit më të mëdhenj të cloud që shërbejnë bllokun janë të gjithë amerikanë. "Varësia nga ofruesit hiperskalë të cloud dhe shërbimeve të llogaritjes, veçanërisht për rastet shumë kritike të përdorimit, do të vazhdojë të ekspozojë të dhënat ndaj mundësive për akses nga palë të treta dhe do të paraqesë një rrezik për vazhdimësinë e shërbimeve, duke kompromentuar autonominë operative," shton ai.

Aktorë evropianë tashmë po zgjerohen: kompania franceze Mistral drejton një nga qendrat më të mëdha të të dhënave për IA në BE në kampusin e saj në Paris dhe prodhon chatbot-in Le Chat, por mbetet prapa konkurrentëve të mëdhenj amerikanë dhe kinezë si OpenAI dhe DeepSeek. Liderë politikë, përfshirë presidentin francez Emmanuel Macron, kanë shprehur shqetësim për mungesën e firmave të mëdha të IA në Evropë. Komisioni tha se produktet e IA të zhvilluara në një rrjet në zgjerim të qendrave të të dhënave do të duhet të respektojnë rregullat e BE-së për mbrojtjen e të dhënave, sigurinë dhe etikën, duke iu referuar së paku Digital Services Act dhe Digital Markets Act. Analistët paralajmërojnë se investimet e mëdha globale në IA mund të kenë edhe efekte makroekonomike, përfshirë presion të mundshëm mbi inflacionin në Shtetet e Bashkuara.

Foto: Tanapong Sungkaew / Alamy / Alamy / Profimedia