ЕУ предлага "Закон за дигитална правичност" со построги правила за инфлуенсери и онлајн-продавници

На 11 ноември 2026 година Европската Комисија го претстави предлог-законот наречен „Закон за дигитална правичност“, чија цел е да ги заостри правилата за заштита на потрошувачите на интернет. Предлогот се однесува на рекламирањето, алгоритмите и дизајните што може да ги доведат корисниците во заблуда или да ги навлечат на претплати.

Што се менува за инфлуенсерите и онлајн-продавниците

Со новиот предлог, секој што го користи својот досег на социјалните мрежи за платено рекламирање ќе мора јасно да ја означува таквата содржина. Забранети ќе бидат лажни ветувања, а рекламирањето не смее да биде насочено кон малолетници. Предлогот исто така се обидува да ги сузбие „темните шаблони“ — интерфејс дизајни кои намерно го задржуваат вниманието, ги отежнуваат откажувањата или ги кријат вистинските трошоци.

Претседателката на Европската Комисија, Урсула фон дер Лајен, го опиша предлогот како мерка против штетните интернет-дизајни: „Со Законот за дигитална правичност се бориме против штетните дизајни на интернет, дизајни кои создаваат зависност – како што се методите што намерно го задржуваат вниманието на корисниците, нетранспарентните договори, претплатничките замки и манипулациите“, изјави Фон дер Лајен.

Комисијата истакнува дека минатата година проблематичните деловни модели на интернет им причиниле штета на потрошувачите во ЕУ во висина од околу осум милијарди евра. Тоа е еден од аргументите за предлозите да се забранат „лажните попусти“ — пониски прикажани цени кои всушност се резултат на претходно вештачки покачена споредбена цена — и за пораки од типот „Побрзајте! Останаа само уште два примерока од овој производ."

Европратеничката од германската СПД, Катарина Барли, вели дека се надева мерките да важат и за возрасните: „Се надевам дека ова ќе се однесува и на возрасните“, вели европратеничката од германската СПД, Катарина Барли. Таа предупредува дека компаниите свесно користат дизајни кои создаваат зависност.

Дел од стопанските здруженија поставуваат прашање дали е потребен нов посебен закон, бидејќи проблемите веќе се опфатени со постојните правила — како Законот за дигитални услуги, Законот за дигитални пазари, предлог-законот за вештачка интелигенција, Директивата за правата на потрошувачите или планираниот закон за деца. Александра Гизе од Зелените предупредува дека предлогот може да донесе напредок доколку ги ограничи моќта на платформите, но и дека постои ризик мерки што веќе можат да бидат санкционирани според Законот за дигитални услуги да бидат легитимирани преку новиот закон: „Законот за дигитална правичност би бил можност да се воспостави право на слободен избор на содржини. Но, најголемата опасност се практики што веќе можат да бидат санкционирани според Законот за дигитални услуги сега да бидат легитимирани преку новиот закон. Ако, на пример, мерките што поттикнуваат зависност бидат дозволени сè додека корисниците категорично не кажат дека не ги сакаат, тогаш нивото на можна заштита дури би било намалено“, предупредува Гизе.

Преговорите во институциите на ЕУ сега влегуваат во клучна фаза. Според планот на Комисијата, новите „фер правила“ би можеле да станат правно обврзувачки најрано во 2029 година.

Фото: прес-материјал од настанот