Финска прва со трајно складиште за нуклеарен отпад; Германија сѐ уште трага (2 ноември 2026)

Финска стана првата држава во светот што одобри трајно складиште за високо радиоактивен нуклеарен отпад, додека Германија и натаму се соочува со тешката задача да најде соодветна подземна локација. Новото финско складиште се наоѓа околу 400 метри под земја на остров во западниот дел на земјата, веднаш до нуклеарната централа Олкилуото; завршувањето на проектот ѝ одзеде околу 40 години.

Причините за долгиот процес на избор на локација

Во светот вкупно 31 држава некогаш имале или сѐ уште имаат нуклеарни централи, а за мнозинството од нив прашањето за крајно складирање останува нерешено. Проблемот е политички и технички сложен затоа што искористените кернели или „прачки“ ќе бидат радиоактивни илјадници години и за нив треба да се докаже безбедноста на многу долги временски интервали.

Германското сојузно претпријатие формирано за пронаоѓање на трајно складиште работи речиси една деценија. Претпријатието објави дека за таа намена предвид доаѓаат само пет проценти од вкупната територија на Германија, при што тие површини се распоредени во единаесет од 16-те сојузни покраини. Геолози, нуклеарни експерти и физичари соработуваат заедно со граѓаните и политичарите во процесот; компанијата нагласува дека отпадот ќе остане во земјата и нема да се извезува во странство.

Министерот за животна средина Карстен Шнајдер (СПД) сака да испита дали процесот може значително да се забрза; неговиот портпарол Штефан Габриел Хауфе истакна на прес-конференција дека „Русија, САД, Велика Британија и Јапонија сè уште немаат толку напредни процеси како нас. Финска секако бележи најбрз напредок на глобално ниво, но и Германија е меѓу водечките.“

Експертите пријавуваат дека потенцијалните локации мора да бидат геолошки стабилни: треба да се процени дали карпеста формација на околу 400 метри длабочина ќе може да ги задржи отпадните материјали и дали подземните води би можеле да бидат загадени. Целта е складиштето да биде опкружено со приближно 100 метри дебел слој карпи кој ќе служи како заштитна бариера; погодни се форми на глина, гранит или камена сол. Со постепено заострување на условите, бројот на соодветни локации се намалува, а близината до големите градови се зема предвид дури на подоцнежни фази.

Дагмар Демер, шефица на одделот за комуникации во претпријатието за складирање на отпадот, ја потенцира големината на безбедносниот предизвик: „безбедноста мора да биде докажана за еден многу долг временски период – 100 илјади години во случајот со Финска, а еден милион години во Германија, Швајцарија и Франција. Без оглед на долгорочните проекции, напорот е секогаш огромен. Различни фактори како што се геолошките процеси, интеракциите меѓу геологијата и техниката, како и распадот на радио-нуклиди со текот на времето, мора да бидат анализирани во меѓусебната поврзаност и да бидат проценети од аспект на безбедноста.“

Германија се откажа од комерцијалната употреба на нуклеарната енергија по несреќата во Фукушима во 2011 година, а последната нуклеарна централа престана да работи во 2023 година. Отпадот се чува во близина на постројките, меѓу кои се 19 поранешни централи во процес на деактивирање. Тековното привремено складирање и потрагата по локација веќе чинат приближно 1,4 милијарди евра годишно; експертите проценуваат дека трошоците за трајно складиште ќе достигнат околу 14 милијарди евра, и дека околу 28.000 кубни метри радиоактивен отпад ќе треба да бидат затрупани под земја.

Фото: прес-материјал од настанот