Генерацијата Z излезе на улица: протести низ Европа, во Србија донесоа изборен пораз на Александар Вучиќ

Од предградјата на Париз до плоштадите во Белград, илјадници млади излегоа на улица — протести предводени од генерацијата Z кои ги собираат фрустрациите околу образованието, трошоците за живот, корупцијата и чувството дека нема иднина.

Студентското движење во Србија доведе до изборен пресврт

Во Србија протестите предводени од студенти кулминираа со изборен пораз на долгогодишниот лидер Александар Вучиќ по речиси две години демонстрации против перципираната корупција и постепеното јакнење на авторитаризмот. Овој исход го стави фокусот врз тоа како уличниот притисок може да прерасне во политички резултат.

Барањата на демонстрантите се различни, но често се преклопуваат: подобри услови во училиштата, повеќе работни можности, пристапно домување и чувство дека младите треба да бидат слушнати. Маја Гурдел, 19-годишна студентка во Брисел, ја резимира емоцијата со слоганот: „Ако гориме ние, ќе горите и вие!“

Протестите не беа секогаш мирни. Само во Франција во последните недели беа оштетени или ограбени илјадници продавници, а полицијата користеше шок-бомби и водени топови. Во Италија и Белгија учениците и студентите алармираат за шпекулации, недостаток на наставници и распаѓање на школските згради — состојби што ги оставуваат со перспектива за слабо платена работа и скапо домување далеку од нивните градови.

Податоците од 2025 година ја илустрираат димензијата: растот на цените го загрижува 40 проценти од младите на возраст од 16 до 30 години. Во 2025 година во ЕУ околу 92,7 милиони луѓе беа изложени на ризик од сиромаштија или социјална исклученост; највисок ризик беше регистриран кај лицата на возраст од 18 до 24 години (26,3 проценти), а најнизок кај оние на 65 и повеќе години (18,8 проценти). Истражувачките анализи истакнуваат голема меѓупоколенска нерамнотежа: во Франција луѓето над 60 години сочинуваат една четвртина од населението, но поседуваат околу 60 проценти од богатството.

Гласовите од протестите се мешавина на бес и чувство на освојување на глас: „Кога се разбудивме, првото нешто што го почувствувавме секако беше олеснување и слобода“, вели студентката Сташа Пилетиќ. „Лично, чувствувам победа. Чувствувам дека конечно преминавме од протести кон одговорност.“ Во предградија на Париз 17-годишниот Билал Нарџиси го опиша наставниот контекст: „Порано имаше стаорци", додавајќи дека протестите покажуваат „дека младите во Европа се обединети."

Движењето продолжува да се шири: во Германија беа најавени демонстрации поради трошоците за живот и нееднаквоста, а во Албанија студентските акции траат повеќе од 100 дена. Активистите предупредуваат дека тешката работа допрва почнува — трансформирањето на уличната енергија во владеење — но многумина учесници, како што рече Лука Стојаковиќ, не се импресионирани од класичната политичка елита: „Видовме до каде нè доведоа луѓето со политичко искуство."

Фото: прес-материјал од настанот