Gjermani dhe Kosovë: bashkëkundër virusit Konge‑Krime (CCHF)

Shkencëtarë nga Gjermania dhe Kosova thonë se bashkëpunimi i gjatë në monitorim, diagnozë dhe ngritje të vetëdijes publike ka ulur ndjeshëm infeksionet e Sëmundjes Hemorragjike Krime‑Kongo (CCHF) në Kosovë, një zonë e njohur si vatër për krojet e llojit Hyalomma. Kosova ka rreth 1.6 milionë banorë; në burimet historike përmenden një seri me njëmbëdhjetë të infektuar dhe pesë të vdekur.

Si filloi bashkëpunimi dhe çfarë solli ai

Bashkëpunimi nis në 2005, kur veterineri Kurtesh Sherifi lexoi një artikull për CCHF ndërsa po mbaronte doktoraturën e tij në Berlin. Duke u kthyer në Fakultetin e Bujqësisë dhe Mjekësisë Veterinare të Universitetit të Prishtinës, Sherifi konstatoi mungesë të laboratorëve me nivel të lartë biosigurie dhe pajisjeve diagnostikuese për virusin. Ai iu drejtua Institutit “Bernhard Nocht” për Mjekësi Tropikale në Hamburg, ku punonte virologeja Petra Emerich.

Emerich u dërgua në Kosovë në 2009 dhe më pas u zhvillua shkëmbim intensiv i njohurive dhe kadrove. Në 2013 projekti mori mbështetje financiare shtesë përmes Programit të Biosigurimit të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Gjermanisë, gjë që lejoi zgjerimin e survejimit dhe kapaciteteve diagnostikuese.

“It is a mutual exchange and cooperation,” thotë Petra Emerich. “We possess the diagnostic expertise and necessary resources, but we don't have patients.” Ekipe klinike gjermane vizitojnë rregullisht Kosovën për të shkëmbyer përvoja me mjekët vendas; ekipet kosovare ngritën programe për monitorim të krojeve dhe studime seroprevalence tek bagëtitë për të identifikuar zonat ku qarkullon virusi.

Fushatat e informimit të publikut janë një shtyllë tjetër e projektit, veçanërisht për fermerët, që janë më të rrezikuar. Infeksionet ndodhin jo vetëm nga pickimi i fetchave, por dhe gjatë heqjes së krojeve nga gjedhi: nëse gjaku i infektuar kontakton një prerje të vogël në dorë, virusi mund të transmetohet. “Probably a large part of people in Kosovo become infected exactly in this way,” thotë Sherifi.

Nuk ka ende një vaksinë apo terapi specifike për CCHF. Shumica e infeksioneve janë pa simptoma, por rastet e rënda ngjajnë me Ebola apo Marburg dhe mund të përfshijnë gjakderdhje, dështim organesh dhe nevojë për kujdes intensiv dhe izolim. Trajtime mund të përfshijnë antiviralin ribavirin, por ai ka përfitim të kufizuar. “Ribavirin has very limited effectiveness in acutely ill patients,” paralajmëron Emerich, duke u mbështetur në studime dhe përvojën klinike në Kosovë.

Përmes mijëra mostrave të mbledhura nga krojet dhe serostudimeve tek bagëti, numri i rasteve të konfirmuara humane në Kosovë është rënë ndjeshëm në dekadën e fundit — vetëm pesë raste në total — rezultat që studiuesit e vlerësojnë si të rëndësishëm. Megjithatë, ata paralajmërojnë për përhapje të mëtejshme: krojet Hyalomma janë vërejtur tashmë në Gjermani dhe disa vende të Evropës Lindore, dhe së fundi janë zbuluar kroje të infektuara me CCHF në Francë, pa raste njerëzore të raportuara deri tani.

“In the last 13 years Hyalomma ticks have significantly expanded their geographic distribution,” thotë Emerich. “As a virologist, it really worries me and must be followed carefully.” Sherifi shton se njohuritë e fituara duhet të ndahen me vendet fqinje si Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria, ku Hyalomma dhe virusi po zgjerojnë praninë e tyre.

Foto: material shtypi nga ngjarja