Глобалната трговија останува отпорна и покрај војните и царините

Во изминатите шест години, од пандемијата на ковид до војните во Украина и на Блискиот Исток и до царините воведени од Доналд Трамп, светската трговија преживува силни шокови — но вкупните токови остануваат поотпорни отколку што многумина очекуваа.

Според годишниот извештај на Светската трговска организација објавен минатата недела, обемот на трговијата со стоки минатата година пораснал за 4,6 проценти, додека трговијата со услуги пораснала за 5,3 проценти; побарувачката за технологии поврзани со вештачката интелигенција дала значаен придонес. Кина остана најголем светски извозник на стоки, САД беа најголемиот увозник, а Европската Унија се најде на второто место во двете категории.

Отпорност со нови слабости

Роберт Стигер, главен економист на Светската трговска организација, ги опиша превирањата како „најсериозни и најдолготрајни нарушувања откако е создаден системот на светска трговија пред 80 години". Тој дополни дека силниот извоз на производи поврзани со вештачката интелигенција „можеби прикрива дел од падот на светската трговија што инаку би се случувал".

И покрај тоа, податоците на СТО покажуваат знаци дека глобализацијата е во застој: од околу 2015 година светската трговија расте со слично темпо како и глобалниот БДП. Исто така, околу 72 проценти од светската трговија со стоки и натаму се одвива според основните правила на СТО, што е намалување од околу 80 проценти во 2022 година — рефлексија на еднострани царини и мерки специфични за поединечни земји.

Енергетските потреси по руската инвазија врз Украина во февруари 2022 година и подоцнежниот конфликт со Иран, кој привремено го затвори Ормускиот Теснец, ја променија картата на испораките. Податоците на Евростат покажуваат дека зависноста на ЕУ од руски гас преку гасоводи паднала од 37 проценти на крајот на 2021 година на околу 10 проценти денес, што доведе до нови договори со САД, Норвешка, Австралија и Казахстан и поголема употреба на течен природен гас (ЛНГ).

Москва, пак, пронајде нови купувачи на нафта, особено во Кина и Индија, додека производството порасна во САД, Казахстан, Бразил и Венецуела; некои земји во август ослободија и околу 300 милиони барели од своите стратешки резерви за да ги смируваат пазарите. Сепак, цените на нафтата Брент тргуваа над 100 долари за барел во најголемиот дел од конфликтот, а аналитичарите предупредуваат на тесна понуда во претстојната зима.

Политичарите и економистите не се единствени околу тоа дали ова е почеток на долговремена де-глобализација или само прераспределба на партнери за тргување. Томас Сампсон, вонреден професор на Лондонската школа за економија, вели: „Светот сигурно не станува поглобализиран" и го додава: "Но, сè уште е отворено прашањето дали навистина влегуваме во деглобализација или само го менуваме кругот на трговски партнери." Тој исто така предупреди дека „довербата во САД како трговски партнер се урна", проблем што може да бара години за обновување.

Како замена за мултилатералниот систем се разгледуваат модели на билатерални царини по примерот на Трамп, мрежи на слободна трговија меѓу блокови како БРИКС и земји од Глобалниот Југ или коалиција на слично мислат економии кои би го одржувале системот со правила. Моделите на СТО сугерираат дека наредна фрагментација би можела да го намали глобалниот БДП за околу пет проценти до 2050 година, а исчезнувањето на СТО во корист на само мрежи за слободна трговија би можело да донесе пад од скоро седум проценти; зајакнувањето на мултилатералните правила, пак, би можело да го зголеми глобалниот БДП за околу три проценти.

Фото: прес-материјал од настанот