Tregtia globale reziston pavarësisht luftërave dhe tarifave

Gjatë gjashtë viteve të fundit, bota përjetoi goditje të forta për tregtinë: pandemia e Covid, dy luftëra dhe tarifa të njëanshme nga administrata e Donald Trump — por flukset e tregtisë globale kanë treguar një rezistencë të papritur.

Sipas rishikimit vjetor të Organizatës Botërore të Tregtisë, tregtia me mallra u rrit me 4,6 përqind vitin e kaluar, ndërsa tregtia e shërbimeve u rrit me 5,3 përqind; kërkesa për teknologji të lidhura me inteligjencën artificiale dha një ndihmesë të rëndësishme. Kina mbetet eksportuesi më i madh i mallrave, SHBA-ja mbetet importuesi më i madh, dhe Bashkimi Evropian është i dyti në të dyja kategoritë.

Rezistencë nën presion

Robert Stiger, ekonomist i lartë në Organizatën Botërore të Tregtisë, i përshkroi trazirat si “the most serious and long-lasting disruptions since the system of world trade was created 80 years ago.” Ai shtoi se eksportet e forta të produkteve të lidhura me inteligjencën artificiale “may be hiding some of the decline in world trade that might otherwise have occurred.”

Megjithatë, OBSH vëren shenja se globalizimi mund të jetë në një fazë ngadalësimi: që rreth vitit 2015 tregtia botërore rritet me një ritëm të ngjashëm me GDP-në globale. Rreth 72 përqind e tregtisë botërore me mallra vazhdojnë të operojnë sipas rregullave kryesore të OBSH-së, nga rreth 80 përqind në 2022 — pasqyrim i tarifave njëansore dhe masave specifike për vende të veçanta.

Rrezet e energjisë pas pushtimit rus të Ukrainës në shkurt 2022 dhe konflikti i fundit me Iranin, i cili praktikisht mbylli për një kohë ngushticën e Ormusit, rishkruan rrugët e furnizimit. Të dhënat e Eurostat tregojnë se varësia e BE-së nga gazi rus përmes tubacioneve ra nga 37 përqind në fund të 2021 në rreth 10 përqind tash, duke nxitur marrëveshje të reja me SHBA, Norvegji, Australi dhe Kazakistan dhe rritje të përdorimit të gazit të lëngshëm (LNG).

Rusia, nga ana tjetër, gjeti blerës të rinj për naftën e saj, veçanërisht në Kinë dhe Indi; prodhimi u rrit në SHBA, Kazakistan, Brazil dhe Venezuelë, dhe disa vende liruan rreth 300 milionë fuçi nga rezervat strategjike në gusht për të qetësuar tregjet. Megjithë këto masa, Brent-i tregtohej mbi 100 dollarë për fuçi për pjesën më të madhe të konfliktit, dhe analistët paralajmërojnë për ofertë të ngushtë dimërore.

Zyrtarët dhe ekonomistët ndahen në vlerësime nëse proceset aktuale nënkuptojnë një kthim të qëndrueshëm të deglobalizimit apo thjesht një riorganizim të partnerëve tregtarë. Thomas Sampson nga London School of Economics thotë: "The world is certainly not becoming more globalised" dhe shton se "it remains an open question whether we are really moving into deglobalisation or simply changing the set of trading partners." Ai paralajmëroi gjithashtu se "trust in the US as a trading partner has collapsed," një deficit që mund të kërkojë vite për t’u rikthyer.

Si alternativa ndaj sistemit multilaterale përmenden tarifa dypalëshe në modelin e Trump, rrjete më të dendura marrëveshjesh të tregtisë së lirë midis blloqeve si BRICS dhe vendeve të Jugut Global, ose një koalicion ekonomish me mendim të përbashkët që do të ruante rregulla të ngjashme me ato të OBSH-së. Modelimet e OBSH-së tregojnë se fragmentimi i mëtejshëm mund të ulë GDP-në globale për rreth 5 përqind deri në 2050; zhdukja e OBSH-së në favor të rrjeteve të tregtisë së lirë mund të ulë GDP-në deri në afërsisht 7 përqind, ndërsa forca e rregullave multilaterale mund të rrisë GDP-në globale për rreth 3 përqind.

Foto: material shtypi nga ngjarja