Исланд гласа против обновување на преговорите за членство во ЕУ

Граѓаните на Исланд на референдумот на 31 август 2026 година гласаа против обновување на пристапните преговори со Европската Унија, нанесувајќи удар на надежите на Брисел за нова позитивна приказна во политиката на проширување.

Исходот беше тесен: 52,8 отсто од гласачите се изјаснија против обновување на преговорите, додека 47,2 отсто гласаа „за“. Прашањето најверојатно ќе остане затворено за подолг период.

Реакции во Брисел и политички последици

Европските институции настојуваа да реагираат воздржано, но во пошироките кругови се почувствува разочараност. Претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, ѝ порача на премиерката Криструн Фростадотир дека 27-члениот блок „целосно го почитува демократскиот избор“ на граѓаните на Исланд.

Европратеничката од Зелените, Саскија Брикмон, резимираше: „Пораката е јасна: ЕУ повеќе не ги инспирира луѓето“. Неговиот колега, центристот Сандро Гоци, го опиша резултатот како „предупредување што Европа треба сериозно да го сфати“ и предупреди дека „привлечната моќ“ на Унијата не смее да се зема здраво за готово, порачувајќи дека ЕУ треба да ја оправдува довербата преку намалување на бирократијата и поголема отчетност.

Евроскептичните лидери го поздравија исходот. Марин Ле Пен оцени дека резултатот ја потврдува привлечноста на Европа составена од „слободни и суверени нации“, наместо патот на подлабока интеграција, а Најџел Фараж им честиташе на Исланѓаните што, како што рече, „гласаа за да ја зачуваат својата независност“. Копретседателот на групата ЕЦР, Никола Прокачини, рече дека институциите треба да си постават тешки прашања за тоа зошто „просперитетна, демократска и отворена европска земја“ не сака повторно да ги започне пристапните разговори.

Излезот од референдумот ја отежнува и амбицијата на ЕУ да го зајакне своето присуство во Арктикот, област која Брисел ја смета за стратешки важна. Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, има најавена посета на Гренланд во септември, а европратеничката Катлин Ван Бремпт подвлече дека соработката во областа на безбедноста на Арктикот е „поважна од кога било“ и дека работата ќе продолжи „отворено и со почит“. Неговиот партиски колега Андреас Шидер истакна дека Исланд „е и останува дел од европското семејство“ и дека сега е време за заедничко справување со геополитичкиот притисок.

Исланд е тесно поврзан со ЕУ преку членството во Европската економска област и Шенген-зоната, но јавната дискусија пред референдумот беше насочена кон секојдневни прашања како рибарството и нестабилната домашна валута. Последното проширување на Унијата се случи во 2013 година со приемот на Хрватска; иако проширувањето повторно стана стратешки приоритет по руската инвазија врз Украина во 2022 година, Брисел досега има малку поводи за славење.

Фото: прес-материјал од настанот