Исланд на референдум за обновување на преговорите со ЕУ

На 29 август 2026 година Исланд одлучува на референдум дали да започне обновување на преговорите за пристапување во Европската Унија — гласањето го следат анкети кои најавуваат многу тесен исход.

Право на глас имаат повеќе од 270.000 Исланѓани, а исландската телевизија јави дека околу една петтина од нив веќе гласале предвреме. Доколку мнозинството гласа „за“, Владата ќе го отпочне процесот кон Брисел; доколку гласачите одбијат, премиерката вети дека ќе ја повлече иницијативата.

Премиерката ја постави одлуката како намалување на ризиците

Социјалдемократската премиерка Криструн Фростадотир, која стапи на должност крајот на 2024 година, го направи референдумот клучен дел од својот мандат. Таа изјави за исландската телевизија: „Сметам дека ова е еден од најважните чекори што можеме да ги преземеме за да ги намалиме ризиците“.

Фростадотир укажува дека во време на глобална неизвесност мала држава треба да размисли за поблиски врски со поголеми сојузи. „Гледаме околу нас дека земјите во нашето соседство беа заштитени преку Европската Унија“, рече таа. Нивото на безбедносни загрижености се искачи откако повторените закани на американскиот претседател Доналд Трамп поврзани со Гренланд предизвикаа дискусии во регионалните кругови.

Прашањата за безбедноста се во прв план: Исланд нема сопствена армија, е една од основачките членки на НАТО и се потпира на билатерален одбранбен договор со САД од 1951 година. Многумина се прашуваат колку трајно и сигурно е таквото решавање во услови на геополитички промени.

Економски, Исланд е силно поврзан со Европа преку Европската економска област и ги користи придобивките од единствениот пазар, но нема право на одлучување при клучни политички решенија. Рибарството — столбот на економијата во земјата со околу 400.000 жители — останува најконтроверзна тема: во претходната апликација за членство во 2009 година преговорите беа замрзнати по изборите во 2013 година, а спорот околу рибарството тогаш беше една од главните препреки. Во телевизиска дебата непосредно пред референдумот премиерката порача дека Исланд веднаш би ги напуштил преговорите доколку не му биде дозволено да ја задржи целосната контрола врз своите риболовни ресурси.

Доколку пристапните преговори се отпочнат и заклучат со успех, Владата веќе најави втор референдум на кој граѓаните конечно ќе се изјаснат дали сакаат Исланд да стане членка на Европската Унија.

Фото: прес-материјал од настанот