Израел соочен со масивна криза во менталното здравје по 7 октомври

Речиси три години по нападот на 7 октомври 2023 година, Израел се соочува со широко распространета криза во менталното здравје: стручњаците и семејствата наведуваат дека милиони пријавуваат симптоми на траума, анксиозност и депресија, додека јавниот систем едвај ги подмирува потребите.

Земја во посттрауматска состојба

Ронен Шалев раскажува дека неговото тело му посигнало дека нешто ќе се случи пред третата годишнина. „Почнуваш да трепериш“, вели тој, додавајќи дека „не е само еден ден по кој продолжуваш да живееш. Имаме многу гробови што треба да ги посетиме и многу семејства кои треба да ги сретнеме. Ова е тежок период и го чувствувам тоа во телото.“ Неговите деца преживеале на фестивалот „Нова“ во јужен Израел, каде што речиси 400 лица беа убиени на 7 октомври 2023; неговиот син Рои бил застрелан и хоспитализиран, партнерката на Рои, Мапал Адам, била убиена, а сопругата на Шалев, Гавриела, исчезнала и подоцна била пронајдена мртва во запален автомобил со проштално писмо.

Нападот и војната што следуваа оставија голем човечки биланс: „Околу 1.200 лица загинаа во нападот, а околу 250 беа земени како заложници“, се наведува, а во војната во Газа Израел уби десетици илјади Палестинци и расели голем дел од населението на таа територија.

Официјалните податоци и студии ја откриваат димензијата на психолошките последици. Извештајот на израелскиот државен контролор од февруари 2025 година покажа дека околу 39% од Израелците пријавиле посттрауматски симптоми, депресија, анксиозност или комбинација од нив во умерен или тежок обем — околу три милиони лица, од кои приближно 600.000 може да имаат сериозни долгорочни последици. Сепак, бројот на луѓе кои примаат третман за ментално здравје пораснал само за 1 процентен поен од 7. октомври 2023 година, што претставува разлика од околу 60.000 лица.

Истражувачите предупредуваат дека јавниот систем е преоптоварен. Нога Даган‑Бузагло од Центарот „Адва“, која ги анализирала предизвиците во системот за ментално здравје, вели дека зголемувањата на буџетот стигнале предоцна и се недоволни. „Најголемиот предизвик е луѓето да се убедат да работат во јавниот систем за менталното здравје во Израел, како поради пониските плати во споредба со приватниот сектор, така и поради преоптовареноста со работа“, вели таа.

Повеќе луѓе се свртуваат кон лекови: министерството за здравство пријави пораст од 13%–17% годинава во препишувањето седативи, лекови за спиење и антидепресиви. Студија на Универзитетот во Хаифа покажува дека 84% од терапевтите кои третирале лица погодени од 7. октомври самите покажуваат трауматски симптоми, а околу 45% се чувствуваат ментално исцрпени. Чекарските рокови во јавниот систем надминуваат шест месеци во многу области и во некои случаи ја преминуваат и годината.

Резервистите и војниците се особено погодени: податоците објавени од парламентот и од Израелските одбранбени сили покажуваат стрмен пораст на самоубиства меѓу резервистите — од најмногу еден случај годишно во шесте години пред војната, до 11 случаи во 2024 година, а уште девет случаи во 2025 година се истражуваат како самоубиства. Семејства како оној на Шалев сега јавно зборуваат за загубата за да го скршат табуто: Рои напишал во прошталната порака на Инстаграм „Жив сум, но одвнатре мртов.“ „Жал ми е.“, додал тој во посебен ред.

Шалев, кој сам е дијагностициран со посттрауматско стресно нарушување, сега држи предавања и разговори за да ги поттикне другите да побараат помош. Тој за својата сопруга вели: „Таа не можела да ја поднесе тагата од тој ден.“ Експертите нагласуваат дека земјата има потреба од постојани инвестиции во менталното здравје бидејќи, како што вели Даган‑Бузагло, „Мораме да го прифатиме фактот дека траумата не завршува по една година. Тоа значи инвестирање средства."

Фото: архива