Izraeli përballet me krizë të gjerë të shëndetit mendor pas sulmit të 7 tetorit

Gati tre vjet pas sulmit të 7 tetorit 2023, Izraeli po ballafaqohet me një krizë të gjerë të shëndetit mendor: miliona njerëz raportojnë simptoma të traumës, ankth dhe depresion, ndërsa sistemi publik vështirëson t'i përballojë nevojat.

Shtet në gjendje post‑traumatike

Ronen Shalev thotë se trupi i tij i sinjalizoi diçka para përvjetorit të tretë. „You start to tremble" — përkthyer: “Fillon të dridhesh”, tha ai, dhe shtoi se „it is not just a single day you continue to live after. We have many graves to visit and many families to meet. This is a hard period and I feel it in my body.” Fëmijët e tij shpëtuan nga sulmi në festivalin Nova në jug të Izraelit, ku gati 400 persona u vranë më 7 tetor 2023; djali i tij Roy u qëllua dhe u shtrua në spital, partnerja e Roy, Mapal Adam, u vra, kurse gruaja e Shalev, Gavriela, u zhduk dhe më pas u gjet e vdekur në një makinë të djegur me një letër lamtumire.

Sulmi dhe lufta që pasoi lanë një bilanc të madh njerëzor: "Around 1,200 people were killed in the attack, and about 250 were taken hostage," thuhet në raportet dhe analizat, dhe lufta në Gaza rezultoi me dhjetëra mijëra palestinezë të vrarë dhe me largimin masiv të popullsisë së territorit.

Të dhënat zyrtare dhe studimet ilustrojnë përmasën psikologjike. Një raport i kontrollorit shtetëror izraelit në shkurt 2025 konstatoi se afërsisht 39% e izraelitëve raportuan simptoma post‑traumatike, depresion, ankth ose një kombinim të këtyre në nivele të moderuara ose të rënda — rreth tre milion njerëz, prej të cilëve rreth 600,000 mund të kenë pasoja serioze afatgjata. Megjithatë, numri i atyre që marrin trajtim për shëndetin mendor u rrit vetëm me 1 pikë përqindjeje që nga 7 tetori 2023, rreth 60,000 persona.

Hulumtuesit paralajmërojnë se sistemi publik është i tejngarkuar. Noga Dagan‑Buzaglo nga Qendra Adva, e cila ka analizuar sfidat e shërbimeve të shëndetit mendor, thotë se rritjet e buxhetit erdhën me vonesë dhe janë të pamjaftueshme. „The biggest challenge is persuading people to work in the public mental‑health system in Israel, both because of lower pay compared with the private sector and because of being overworked," — përkthyer: „Sfidë kryesore është të bindësh njerëzit të punojnë në sistemin publik të shëndetit mendor në Izrael, si për shkak të pagave më të ulëta krahasuar me sektorin privat, ashtu edhe për shkak të ngarkesës së tepërt me punë," tha ajo.

Kërkesa ka shtyrë shumë pacientë drejt medikamenteve; ministria e shëndetësisë raportoi një rritje 13%–17% këtë vit në përshkrimet e sedativëve, ilaçeve për gjumë dhe antidepresantëve. Një studim i Universitetit të Haifës tregon se 84% e terapistëve që trajtuan persona të prekur nga 7 tetori shfaqin vetë simptoma traumatike dhe rreth 45% thonë se ndihen të përgjakur mendërisht. Koha e pritjes në sistemin publik tejkalon gjashtë muaj në shumë zona dhe, në disa raste, tejkalon një vit.

Rezervistët dhe ushtarët janë veçanërisht të goditur: statistikat e parlamentit dhe të Forcave Mbrojtëse të Izraelit tregojnë një rritje të theksuar të rasteve të vetëvrasjeve mes rezervistëve — nga një rast në vit në gjashtë vitet para luftës, në 11 raste në 2024, ndërsa edhe 9 vdekje në 2025 po hetohen si vetëvrasje. Familje si ajo e Shalev tashmë flasin hapur për dhimbjen për të thyer tabunë: Roy shkroi në mesazhin e tij lamtumirës në Instagram "I am alive, but dead inside." "Sorry," shtoi ai.

Shalev, i diagnostikuar me çrregullim stresit post‑traumatik, mbajti fjalime dhe biseda për të inkurajuar të tjerët të kërkojnë ndihmë. Ai thotë për gruan e tij: "She could not bear the grief of that day," përkthyer: „Ajo nuk mundi ta përballonte dhimbjen nga ai ditë.” Ekspertët theksojnë se vendi ka nevojë për investime të qëndrueshme në shëndetin mendor, sepse, siç tha Dagan‑Buzaglo, "We must accept that trauma does not end after one year. That means investing funds." — përkthyer: „Duhet të pranojmë se trauma nuk përfundon pas një viti. Kjo do të thotë investim fondesh."

Foto: arhiva