Извештај: системски пропусти во Вишото јавно обвинителство во Белград, се предлага кривично гонење на обвинител

Комисијата при Врховното јавно обвинителство во Србија утврдила сериозни системски пропусти во работата на Вишото јавно обвинителство во Белград, кое го води главниот јавен обвинител Ненад Стефановиќ. Извештајот ги опфаќа предметите поврзани со протестот на 15 март 2025 година и наводната употреба на звучен топ, смртта на 25‑годишната студентка на Филозофскиот факултет на 26 март 2026 година и постапките за помилувања.

Комисијата посочува на селективна примена на правото, пристрасно толкување на доказите, незаконски претреси и злоупотреба на обвинителските овластувања и го припишува одговорноста за системските неправилности на начинот на кој со институцијата управувал Ненад Стефановиќ.

Во случајот за протестот од 15 март 2025 година, Комисијата оценува дека Вишото јавно обвинителство не спровело соодветна и непристрасна истрага за наводната употреба на акустично оружје, туку настојувало да ја потврди однапред заземената одлука дека такво оружје не било користено. Според извештајот, обвинителите пренагласувале факти што го поддржувале нивниот став, а ги игнорирале оние кои укажувале на поинаков заклучок.

Комисијата исто така критикува процедурални пропусти: предметот бил евидентиран во регистарот КТР и била издадена службена белешка наместо формално решение за отфрлање на кривичната пријава, што им го онеможило правото на оштетените да поднесат приговор до повисок обвинител. Според извештајот, тоа претставува повреда на член 13 од Европската конвенција за човекови права. Понатаму, прибележани се дека сведочењата на околу 150 граѓани, медицинската документација и наодите на германскиот експертски тим Earshot биле занемарени, а од БИА било побарано да провери дали 154 сведоци се поврзани со политички партии.

Истраги и мерки против критичари

Наместо да се испита евентуалната употреба на звучен топ, Вишото обвинителство презело дејства против лица што тврделе дека оружјето било употребено, меѓу кои и воениот аналитичар Александар Радиќ, кој се соочил со повеќе истражни мерки и претреси поради сомнежи за нарушување на уставниот поредок.

Во постапката за смртта на 25‑годишната студентка на 26 март 2026 година, Комисијата констатирала дополнителни законски прекршоци. Иако судската наредба предвидувала прибирање видеоснимки од безбедносните камери за конкретен временски период, обвинителството усно побарало, а полицијата одзела цели сервери од Филозофскиот факултет и од Ректоратот, прибирајќи податоци што не беа поврзани со истрагата — вклучително и бази на податоци за студенти и вработени. Од Факултетот биле одземени седум хартиени вреќи со 26 регистратори со записници од студентски пленуми, документи на студентските парламенти и други материјали, а од Ректоратот — транспаренти, памфлети, беџови, налепници и спрејови. Комисијата забележува дека полицијата при разговорите прашувала за активностите, плановите и организацијата на студентското движење, и заклучува дека трагичниот настан бил искористен за прибирање информации за студентскиот покрет наместо исклучиво за утврдување на околностите на смртта.

Ректорот Владaн Ѓокиќ опиша што се случило со силни зборови: "Полицијата не влезе во белградскиот Универзитет за да истражува, туку за да понижува," наведува извештајот.

Комисијата предлага отворање дисциплински постапки против неколку јавни обвинители и бара кривично гонење на обвинителот Миодраг Марковиќ поради сомневање за злоупотреба на службената положба, како и негово отстранување од функцијата додека трае постапката за утврдување одговорност. За Александра Стефановиќ се предлага дисциплинска постапка поради кршење на начелото на непристрасност. Исто така се предлага да се испита дисциплинската одговорност на главниот јавен обвинител Ненад Стефановиќ и да се покренат постапки за негово разрешување. Во заклучокот извештајот наведува селективна примена на законот, предвремено отфрлање пријави, одолговлекување, незаконски претреси и злоупотреба на хиерархиските овластувања како системски проблеми.

Фото: Принтскрин