Ku shpenzon Europa paratë: mbrojtja sociale dhe shëndetësia në krye

Të ardhurat nga taksat përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të të ardhurave publike në Evropë dhe shërbejnë për të financuar shërbime si arsimi, shëndetësia dhe mbrojtja sociale. Në 2024 të ardhurat tatimore në Bashkimin Evropian ishin 40.3% të PBB-së, ndërsa shpenzimet totale të qeverisë së përgjithshme arritën 49.6% të PBB-së.

Mbrojtja sociale dhe shëndetësia kryesojnë shpenzimet

Mbrojtja sociale ishte kategoria kryesore e shpenzimeve në BE: ajo përbënte 19.6% të PBB-së, që përkthehet në rreth 40% të shpenzimeve të përgjithshme qeveritare. Me fjalë të tjera, dy nga pesë euro të shpenzuara nga qeveritë e BE-së shkojnë për mbrojtje sociale, që përfshin pensionet, përfitimet për sëmundje dhe paaftësi, ndihmën për papunësi, mbështetjen për prindër, strehimin dhe masat për përjashtimin social. Pensionet janë elementi më i madh, duke përbërë gati gjysmën e shpenzimeve për mbrojtje sociale.

Ndikimi i mbrojtjes sociale ndryshon shumë midis 31 juridiksioneve të përfshira (BE, Mbretëria e Bashkuar, Norvegjia, Zvicra dhe Islanda), nga 26% në Hungari deri në 45.9% në Finlandë. Vendet që e kalojnë mesataren e BE-së (mbi 40%) janë Luksemburgu (42.5%), Italia (42.2%), Danimarka (41.5%), Franca (41.5%), Austria (41.3%), Gjermania (41.3%), Spanja (41%) dhe Portugalia (40.4%). OECD raporton se Mbretëria e Bashkuar ka një pjesë prej 34.5%.

Një raport i Bankës Qendrore Evropiane, përgatitur nga Marta Rodriguez-Vives dhe Linda Kezbere, nënvizon se nuk ka një "nivel optimal të shpenzimeve sociale që i përshtatet të gjithëve" si përqindje e ekonomisë. Raporti shton gjithashtu se "dizajni i sistemeve të pensioneve ndryshon ndjeshëm në vendet e zonës euro."

Shëndetësia është kategoria e dytë më e madhe e shpenzimeve mesatarisht në BE, duke përbërë 15% të shpenzimeve qeveritare. Pjesa e shpenzimeve për shëndetësi varion nga vetëm 6.7% në Zvicër dhe 10% në Hungari deri në 24.3% në Irlandë. Mbretëria e Bashkuar i ndan rreth 19% të shpenzimeve të saj qeveritare për shëndetësi, krahasuar me ekonomitë e mëdha të BE-së si Franca (15.6%) dhe Gjermania (15.4%).

Së bashku, mbrojtja sociale dhe shëndetësia kalojnë 50% të shpenzimeve qeveritare në dy të tretat e vendeve të analizave dhe përbëjnë 55% të shpenzimeve të BE-së. "Katër të mëdhenjtë" e BE-së dhe të gjitha pesë vendet nordike janë mbi shifrën 50%. Hungaria (36%) dhe Malta (39.5%) janë përjashtime me pjesë nën 40%, ndërsa Irlanda dhe Finlanda tejkalojnë 59%.

Kategoritë e tjera kryesore janë afërsisht 10% secila: shërbimet publike të përgjithshme (12.4%), çështjet ekonomike (10.8%) dhe arsimi (9.7%). Për shkak të dallimeve të mëdha në PBB nominal dhe shpenzimet totale qeveritare, të njëjtat përqindje mund të përkthehen në shuma shumë të ndryshme absolute në vendet e ndryshme.

Foto: arhiva