Кочани во Гетеборг: посета на меморијалот и лекции за превенција од пожари

Делегација од Кочани ја посети Гетеборг за да го види местото каде што пред 29 октомври 1998 година избувна трагичниот пожар — настанот што однесе 63 животи и повреди 213 лица. Програмата на посетата вклучуваше разглед на локацијата-претворена во меморијален центар, обука и размена на искуства за превенција и психосоцијална поддршка.

Меморијал, учење и практични вежби

Во делегацијата беа по двајца пожарникари и претставници на Општината, како и по еден претставник од Здружението „16 март 2025“, Граѓанската иницијатива „Сапорт Кочани“ и Центарот за психосоцијална и кризна акција „Малинска“. Домаќините ги водeа низ објектот каде се случи пожарот и низ меморијалниот центар што преживеаните и роднините си го создадоа.

Гилијар Јавахери, претседателка на здружението што управува со меморијалниот центар и чиј помал брат загина во пожарот, им рече на гостите: "Мнозинството сметаше дека треба да го задржиме, да го направиме меморијален центар, кој и натаму ќе можеме да го посетуваме, каде што ќе можеме да бидеме заедно и ќе можеме да го споделуваме знаењето со кое се здобивме од оваа трагедија."

Делови од зградата останале непроменети — меѓу нив и скалите каде било подметнато запалувањето. На нив двајца од преживеаните детално го раскажуваа текот на настаните. "Тие не знаеле дека овде нема аларм и како ќе реагираме ние кога ќе настане паника", објаснува преживеаниот Милорад Станкиќ.

Милорад, по потекло од Босна и Херцеговина, во пожарот бил тешко повреден и ја изгубил десната нога. Тој зборуваше за лекциите што ги носи цел живот: "Колку е вредно каде ја даваш својата енергија, кому му ја даваш енергијата, кому не му ја даваш енергијата, каде треба да одиш, кому му го даваш своето време, а кому не, бидејќи знаеш дека може вака да се прекине. Изгубив многу пријатели овде и самиот сум повреден. Ја загубив десната нога. Денеска сум инвалид. Така што, многу добро знам што е животот".

Средбата помеѓу гостите од Кочани и домаќините од Гетеборг — кои делат слични судбини — беше исполнета со спомени, солзи и надежи; ова им беше трет состанок, по претходните два во Македонија. Меѓу учесниците беше и Марија Петрушова, мајка на момче загинато во пожарот во Кочани, која вели дека градот сè уште не е подготвен за свој меморијален центар: "Можеби е рано, ама ние сме сè уште гневни на тоа место. Не можеме да влеземе таму. Тоа нас нè асоцира на смртта на нашите деца, а не сакаме на тој начин да се врзуваме и сега за сега не можеме да си дозволиме на тоа место да се изгради некоја спомен-куќа или спомен-центар".

Потоа следеше разглед и презентација на реформите што ги вовела шведската служба по трагедијата. Пер Никвист, заменик-началник на Противпожарната и спасувачка служба – Гетеборг, истакна: "Законодавството се измени на начин што се помести фокусот, од инцидентот и реакцијата на инцидентот, на превенција од тоа воопшто да не се случи инцидент. Поголем фокус сега е ставен на одговорноста на самите сопственици и воопшто одговорноста за заштита од пожари." Во практиката тоа значи задолжителни алармни системи, редовни инспекциски контроли и едукативни програми во училиштата.

Двата пожарникари од Кочани присуствуваа на показна вежба на тим од седум пожарникари од Гетеборг: вежбата вклучуваше внесување во објект со контролирана 'лажна' димност, отворање вентилациони отвори и пребарување со камера за топлинска детекција. Тим-лидерот Јоаким Стин рече: "Пожарникарот е секако најважната личност. Треба многу да вежба за да може да ги користи сите овие алатки на камионот. Се разбира, нашата опрема е исто така многу важна."

Ветеранскиот пожарникар Пер Андерс Линдфелд, кој бил меѓу првите на местото на настанот во 1998, им даде совет на македонските колеги: "Мислам дека најголемото влијание што може да го остварите врз граѓаните е – учете ги за превенција. Тоа е мојот совет за нив. И, секако, она што го правиме денеска – постојано вежбајте. Продолжете да бидете најдобри во својата професија." Командирот на Територијалната противпожарна единица од Кочани, Драган Апостолов, нагласи дека им е потребна посовремена опрема и повеќе луѓе: "Млади луѓе, надежни луѓе, кои ќе имаат вакви тренинзи во вакви центри за обука, кои ќе ги земаме како готов производ кај нас во противпожарната служба и мислам дека граѓаните ќе бидат посигурни со нова опрема и повеќе луѓе на терен."

Фото: прес-материјал од настанот