Кога може да се оспори тестаментот: основи и рокови

Многумина мислат дека тестаментот е последна, неотповиклива волја на починатиот. Но во пракса таа волја може да се оспори ако постојат законски предвидени основи — на пример фалсификуван потпис, неспособност за расудување, присила, измама или пропусти во формата на документот.

Ништовен или рушлив тестамент — суштинска разлика

Правото прави разлика меѓу ништовен тестамент, кој се смета дека правно и не постоел, и рушлив тестамент, кој важи сè додека судот не го поништи со правосилна пресуда. Ништовноста значи дека документот нема правно дејство од самиот почеток; рушливиот тестамент пак произведува правни ефекти додека не се донесе судска одлука.

Судот може да прогласи тестамент за ништовен ако оставителот немал законска способност или не ја достигнал пропишаната возраст, ако потписот е фалсификуван, или ако содржината е спротивна на закон, јавен поредок или добри обичаи. И формалните правила се важни: ако закон бара сведоци, нотар или судска форма, нивното отсуство може да доведе до неважност.

Честа причина за судски спорови е прашањето дали оставителот бил способен за расудување при составувањето на тестаментот. Наследниците често тврдат дека починатиот болел од деменција, Алцхајмерова болест или други сериозни психички или невролошки нарушувања. Во такви случаи судот обично ангажира медицински вештаци и го проучува здравственото досие за да утврди дали постоела способност за слободно и свесно одлучување.

Тестаментот може да се оспори и ако постои основано сомневање дека тој е резултат на закани, присила, уценување, доведување во заблуда или измама. Ако судот утврди дека волјата не е слободна, документот може да се поништи.

Право на тужба нема секој: тоа може да го сторат само лица со непосреден правен интерес — оние што би наследиле по закон доколку не постоел тестамент, и оние чие право на нужен наследен дел е повредено. Најчесто тоа се деца, брачен другар, родители и други законски наследници.

Роковите се критични. Според правилата наведени во српското законодавство, кај рушлив тестамент тужба може да се поднесе во рок од една година од денот кога наследникот дознал за причината за оспорување, а најдоцна во рок од десет години од прогласувањето на тестаментот. Со пропуштањето на овие рокови може да се изгуби правото на оспорување.

Поради честите спорови поврзани со способноста, автентичноста на потписот или формалните пропусти, правните експерти советуваат тестаментот да се состави со правна и нотарска помош за да се намали ризикот од идни судски постапки и да се зголеми правната сигурност.

Напомена: Овој текст е преведен од српски и се однесува на правните правила во Србија. За објавување или примена во Република Северна Македонија, потребна е проверка на роковите, возраста и основите за ништовност според македонскиот Закон за наследување.

Фото: прес-материјал од настанот