Kur mund të kontestohet testament: baza dhe afatet

Shumë persona mendojnë se testament i është vullneti i fundit dhe i pandryshueshëm i të ndjerit. Në realitet, testamentet mund të kontestohen në gjykatë kur ekzistojnë baza ligjore të qarta — për shembull nënshkrim i falsifikuar, paaftësi për të vendosur, detyrim, kërcënim, mashtrim ose parregullsi formale në hartimin e dokumentit.

Dy kategori ligjore: i pavlefshëm dhe i brishtë

Sistemet ligjore bëjnë dallimin midis një testamenti që është pavlefshëm në tërësi (i konsideruar sikur kurrë nuk ka ekzistuar) dhe një testamenti që është i brishtë (vlefshmëria e tij mund të shfuqizohet nga gjykata). Një testament i pavlefshëm nuk prodhon efekte juridike nga fillimi; një testament i brishtë prodhon efekte deri sa gjykata të marrë vendim për shfuqizimin e tij.

Gjykatat mund të shpallin një testament të pavlefshëm nëse testatori nuk kishte kapacitet ligjor ose nuk kishte moshën e nevojshme, nëse nënshkrimi rezulton i falsifikuar, ose nëse përmbajtja shkel ligjin, rendin publik ose zakonet e mira. Rregullat formale janë të rëndësishme: nëse ligji kërkon dëshmitarë, noteri ose formë gjyqësore, mungesa e tyre mund të sjellë pavlefshmëri.

Një prej arsyeve më të shpeshta për kontestim është pyetja nëse testatori kishte kapacitet për të vendosur në momentin e nënshkrimit. Trashëgimtarët shpesh pretendojnë se i ndjeri vuante nga dementia, sëmundja e Alzheimerit ose çrregullime serioze psikiatrike/neurologjike dhe se nuk e kuptonte natyrën dhe pasojat e vendimeve të tij. Në këto raste, gjykata zakonisht urdhëron ekspertiza mjekësore dhe shqyrton dokumentacionin mjekësor për të vlerësuar kapacitetin në kohën e hartimit të testamentit.

Testamenti mund të kontestohet edhe kur ka dyshime të arsyeshme se ai është rezultat i detyrimit, kërcënimeve, mashtrimit ose ndikimit të tepruar. Nëse gjykata konstaton se vullneti nuk ishte i lirë, dokumenti mund të anulohet.

Nuk ka kushdo të drejtë të padisë: padinë mund ta ngrejë vetëm personi me interes të drejtpërdrejtë ligjor — ata që do të trashëgonin sipas ligjit në mungesë të testamentit, dhe ata që pretendojnë se është shkelur pjesa e tyre e detyrueshme. Më së shpeshti bëhet fjalë për fëmijë, bashkëshortin, prindërit dhe trashëgimtarë të tjerë sipas ligjit.

Afatet janë vendimtare. Sipas rregullave në legjislacionin serb, për testamentin e brishtë padia mund të parashtrohet brenda një viti nga dita kur trashëgimtari mori vesh për shkakun e kontestimit, dhe së paku brenda dhjetë vjetëve nga shpallja e testamentit. Mosrespektimi i këtyre afateve mund të shkatërrojë të drejtën për kontestim.

Për shkak të rasteve të shpeshta lidhur me kapacitetin, autenticitetin e nënshkrimit ose mangësitë formale, ekspertët ligjorë rekomandojnë përpilimin e testamentit me ndihmë profesionale ligjore dhe noterizim për të zvogëluar rrezikun e procedurave të ardhshme dhe për të rritur sigurinë juridike për trashëgimtarët.

Shënim: Ky tekst është përkthyer nga serbishtja dhe i referohet rregullave ligjore në Serbi. Për publikim ose udhëzim në Maqedoninë e Veriut, duhet verifikim i afateve, moshës minimale dhe arsyet për pavlefshmëri sipas Ligjit për Trashëgimi të Maqedonisë së Veriut.

Foto: material shtypi nga ngjarja