Компаниите ги намалуваат проектите со вештачка интелигенција поради трошоци

Сè повеќе компании кои претходно брзоплето го прифаќаа користењето на вештачката интелигенција (ВИ) сега прават пресврт — воведувањата се успоруваат додека се пресметуваат реалните трошоци, квалитетот на резултатите и ризиците. Глобалните прогнози за големи промени на пазарот на труд создадоа високи очекувања, но практичните искуства покажуваат дека префрлувањето на работењето врз ВИ не гарантира автоматска добивка во ефикасноста.

Од агресивна стратегија до ограничени буџети

Јасен пример е консултантската компанија Аксенчур. Според сопствени податоци, таа вложила вкупно 3 милијарди долари во развој на секторот за обработка на податоци и вештачка интелигенција и годишно издвојувала повеќе од една милијарда долари за дополнителна едукација на вработените, вклучувајќи специјализирани тренинзи за ВИ. Политиката за унапредување базирана на редовна употреба на интерни AI-алатки го натерала персоналот да користи и скапи решенија за рутински задачи — од подготовка на презентации до едноставно програмирање.

„Пред неколку години апликациите беа релативно евтини бидејќи, условно кажано, се плаќаше со податоци“, вели Ана Софи Мајер, професорка по дигитална работа на Универзитетот Лудвиг Максимилијан во Минхен. Таа објаснува дека пристапот се промени откако се појавија квалитетни, но скапи модели за кои се плаќа по употреба; токените за обработка може брзо да ја зголемат сметката. Аксенчур, како одговор, го ограничил слободното трошење за ВИ — секој вработен ќе има буџет од 29 долари месечно за апликации со ВИ, а над тој износ ќе биде потребно одобрение од раководството.

Покрај трошоците за лиценци, фирмите сретнуваат и скриени оперативни трошоци. Многу автоматски генерирани содржини на прв поглед изгледаат професионално, но при подетална проверка се покажуваат како површни, неточни или без нова вредност. Наместо заштеда, вработените добиваат дополнителна работа — да проверуваат, коригираат и преправуваат материјали што ги создала ВИ. Овој феномен во професионалната средина понекогаш го нарекуваат „воркслоп“.

„Ѓубрето што го создава вештачката интелигенција не постои само на социјалните мрежи. Го има и во секојдневната работа. Некој ми испрати документ за кој беше очигледно дека е генериран од вештачка интелигенција. Го прочитав и сфатив дека сè во него е создадено на тој начин, па потоа побарав од мојот алат за вештачка интелигенција да го сумира. На крајот не најдов ништо што носи нова идеја... Тоа е маѓепсан круг,“ напиша Рајан Рослански, еден од потпретседателите на Мајкрософт, на својот Линкедин-профил.

Истражувачите предупредуваат и на ризик од ослабување на стручните знаења. „Препуштањето на размислувањето на други води кон когнитивно опаѓање“, вели Ерик Со од Технолошкиот институт Масачусетс (МИТ). Мајер дополнува: „Тоа е навистина голема опасност. Вештачката интелигенција постојано создава впечаток дека човекот е во право. Поради тоа не е поттикнат да ги преиспитува работите. Алатките стануваат сè подобри, а човекот природно станува сè покомфорен.“

Таа исто така предупредува дека мотивацијата на вработените се крши кога не се вклучуваат во подготовката на системите: „Човече, ако сега помогнам во обучувањето на овие алатки за вештачка интелигенција, можеби за неколку години самиот ќе си станам непотребен,“ велат дека некои работници мислат и дури внесуваат неточни податоци за да ги саботираат системите. Внимание предизвикаа и извештаите за компанијата Мета, која отпушти околу 8.000 вработени откако тајно ги снимала нивните секојдневни активности за да ги искористи снимките при обука на интерен систем за ВИ.

Во Германија многу фирми и натаму се воздржани: според истражувањето на Институтот за истражување на пазарот на труд и занимања (IAB), две третини од компаниите не користеле алатки за ВИ до крајот на 2025 година. Причините вклучуваат недостиг од јасни случаи за примена, недостаток на стручни кадри, некомпатибилни ИТ-системи и прашања поврзани со заштитата на податоците. Мајер препорачува четири предуслови за успешна примена на ВИ: јасно да се дефинира областа на примена, да се обезбедат квалитетни податоци, да се уредат процесите и да се вклучат вработените во развојот.

Контекстот останува сложен: во Извештајот за иднината на работата на Светскиот економски форум се вели дека до 2030 година околу 92 милиони работни места може да исчезнат или значително да се променат поради ВИ и автоматизацијата, додека околу 170 милиони нови работни места би можеле да се отворат. За многу компании предизвикот сега е да ги балансираат долгорочните структурни промени со краткорочните финансиски и оперативни проблеми што ги носи употребата на ВИ.

Фото: прес-материјал од настанот