Левица во Берлин предлага национализација на 240.000 станови за намалување на кириите
Планот би ги зголемил јавните станови на над 30%, но правните и финансиските ризици и висината на компензацијата ќе одредат дали кириите ќе паднат.
Партијата Левица, која победи на изборите за покраинскиот парламент во Берлин, предложи пренос на околу 240.000 приватни станови во јавна сопственост како радикален одговор на долготрајната станбена криза во германската престолнина. Ако се реализира, уделот на становите во јавна сопственост ќе се зголеми од приближно 20 на повеќе од 30 проценти.
Според предлогот, владата на покраината би основала јавна институција која би подигнала кредити за откуп на становите и потоа би ги управувала. Левицата тврди дека примената на пониски јавни кирии во големи портфолија би можела да ги спушти цените и да го забави нивниот пораст во одредени градски области. Водечката кандидатка на Левицата, Елиф Ералп, најави дека национализацијата ќе се финансира главно преку кредити.
Правни и финансиски ризици
Критичарите — вклучувајќи деловни здруженија, банкарскиот сектор и федерални политичари — предупредуваат на значителни правни и финансиски пречки. Најважното прашање е висината на надоместокот што треба да им се исплати на сопствениците: ако се плаќа пазарна цена, јавната институција ќе мора да сервира големи долгови, што може да доведе до пораст на трошоците и притисок врз даночните обврзници.
Во извештајот на Берлинскиот државен завод за ревизија од 2024 година стои: „За кириите да се намалат или барем да престанат да растат со сегашното темпо, надоместокот би требало да биде многу низок.“ Исто така, ревизорот предупредува дека што повеќе компензацијата се оддалечува од пазарната вредност, толку расте правниот ризик. Както предупредува Константин Холодилин од Германскиот институт за економски истражувања (DIW): „Градот формално нема да ѝ позајмува пари на јавната институција, но ќе гарантира за неа. Ако дојде до проблеми со отплатата, товарот ќе падне врз даночните обврзници.”
Поддржувачите на национализацијата се повикуваат на членови 14 и 15 од германскиот Устав за експропријација и општествена сопственост и на резултатот од референдумот во Берлин од септември 2021 година. Но државниот завод за ревизија и дел од судската пракса укажуваат дека исплатата на компензација значително пониска од пазарната вредност би претставувала сериозно отстапување и најверојатно ќе доведе до судски спорови.
Како алтернативи, економските експерти предлагаат поттикнување на изградба на јавни станови и поддршка на станбени задруги, мерки кои би создале нови единици без толку високи фискални ризици. На федерално ниво, канцеларот Фридрих Мерц најави подготовка на закон со кој би се спречила експропријацијата на приватни станбени фондови преку покраински закони. Банкарскиот сектор пак предупреди дека „национализацијата на станбени фондови, особено со компензација значително под пазарната вредност, не создава нов станбен простор, носи значителни финансиски ризици за јавниот сектор и го намалува просторот за други јавни инвестирања, како што се образованието и социјалната политика.“
Фото: прес-материјал од настанот
