МакеДокс 2026 ќе ја посвети програмата на Илинденка Петрушева

Седумнаесеттото издание на фестивалот за креативен документарен филм МакеДокс ќе се одржи од 20 до 27 август 2026 година во неколку скопски локации: Куршумли ан, Музеј на Македонија, Сули ан, Едукативен културен центар „Лабораториум“ и Албански театар.

Програма, гости и посвета

Целокупната програма и фестивалските настани беа претставени на прес-конференција на 12 август 2026 година во „Лабораториум“. На настанот говореа Дарко Набаков, извршен директор на фестивалот, Петрула Вељановска, програмски координатор, и Сара Ферро, раководителка на индустри програмата. Организаторите најавија над 100 гости од странство и широко придружна програма.

„Горди сме што низ годините „МакеДокс“ израсна во фестивал на кој не се доаѓа само за да се гледаат филмови, туку и за да се остане по филмот – да се разговара, да се запознаат авторите, да се разменат идеи и неколку дена вистински да се живее документарниот филм. Годинава имаме и една од најопширните дополнителни програми досега, надвор од самите филмски проекции – со мастеркласови, разговори, панели, работилници, програма под смоквата и индустрискиот сегмент МакеКоПроДокс. Токму тоа сакаме да биде „МакеДокс“ – место на средба. Меѓу филмот и публиката, меѓу домашната и меѓународната документарна сцена, но пред сè, меѓу луѓето – оние сонувачи што сè уште веруваат дека сонот може да стане стварност – рече Дарко Набаков, извршен директор на фестивалот."

Фестивалското мото „Само сонот е стварност“ е наслов на песна од Тин Ујевиќ, но и носи и врска со именото на една од значајните македонски филмолози и критичарки, Илинденка Петрушева. Како што рече Петрула Вељановска, ова издание е тивка посвета на нејзината пожртвувана љубов кон филмот:

„Оваа година за нас не претставува само уште едно издание на фестивал. Тука сме да се потсетиме зошто воопшто ни е потребен филмот, зошто ни е потребен сонот. Затоа „Само сонот е стварност“ – за нас не е само мото. Тоа е нешто што тивко го носиме во себе, нешто што нè турат напред кога стварноста станува претесна, кога зборовите не се доволни, кога ни треба нешто повеќе – слика, звук, тишина… чувство. А филмот отсекогаш бил токму тоа. Еден сон што некој се осмелил да го сподели. Една вистина што некој ја почувствувал доволно силно за да ја зачува. И можеби токму затоа документарниот филм е толку близок – затоа што е направен од луѓе што длабоко чувствуваат и љубат. Ова издание е и тивка посвета. На една љубов кон филмот што не згаснува. На една мисла што продолжува да живее. На Илинденка Петрушева – нашата Бабе – која со својата заразна енергија изнедри генерации на посветени филмаџии и филмољупци и нè научи дека киното не е само простор, туку состојба на духот. Дека филмот не е само гледање, туку паметење, грижа и упорност. Затоа ве поканувам – оваа година не само да гледате филмови, туку и да им се препуштите. Да дозволите да ве поместат, да ве вознемират, да ве утешат. И да понесете нешто со себе… Можеби некое прашање. Можеби некое чувство. Можеби еден нов сон – рече Петрула Вељановска, програмски координатор на „МакеДокс“."

Фестивалот ќе биде отворен на 20 август во Куршумли ан со проекција на краткиот филм „Цвеќињата стојат молкум, сведочат“ на Тео Панагопулос и долгометражниот документарец „Кон запад, во Запата“ на Дејвид Бим. Вкупно ќе се прикажат 71 филм, а меѓу насловите се и македонските премиери на новите дела на Милчо Манчевски и Елена Чемерска.

Програмата е распределена во шест категории: Главна програма, Нови автори, Земја во фокус: Шпанија, Кратки документарци, Студентска програма и Програма за деца и млади. На фестивалот ќе се доделат пет награди: „Кромид“, „Млад кромид“, „Сечкан кромид“, „Кокарче“ и Награда за најдобри етички идеи; во жирито ќе учествуваат 15 интернационални професионалци од документарниот филмски свет.

Покрај проекциите, програмата вклучува мастеркласови и панели — меѓу кои „Сè што ги обликува документарците“ со Мигел Еек и Ксавиер Марадес, и мајсторска сесија на Алесандро Стелино „Збогум филмски критичари, здраво навивачи“. На панелот „Филмска критика во ера на алгоритми?“ ќе учествуваат Марина Костова, Марина Д. Рихтер, Алфонсо Ривера и Муртада Елфадл, а модератор ќе биде Кристин Камдесу. Од 22 до 25 август ќе се одржи интензивна работилница за монтажа под менторство на Касија Боњецка и Пер К. Киркегард, а од 25 до 27 август ќе се одржи и осмото издание на Форумот МакеКоПроДокс, насочен кон развој и копродукција на документарни проекти.

Организаторите најавија и соработка со Словенечкиот филмски центар, проектот „Документарница“, попладневни „Муабети под смоквата“ и вечерни концерти „Ноќни приказни“. Поддржувачи и партнери се Агенцијата за филм на Република Северна Македонија, програмата MEDIA на Креативна Европа, Институтот „Јунус Емре“ – Скопје, амбасадите и институтите на Франција, Шпанија и Италија, Словенечкиот филмски центар и други локални институции и медиуми.

Фото: прес-материјал од настанот