MakeDox 2026 i kushtohet Ilindenka Petruševa

EDICIONI i 17-të i festivalit të filmit dokumentar kreativ MakeDox do të mbahet në Shkup nga 20 deri më 27 gusht 2026, në disa lokacione të qytetit: Kurshumli Han, Muzeu i Maqedonisë, Suli An, Qendra Kulturore-Edukative "Laboratorium" dhe Teatri Shqiptar.

Programi, të ftuarit dhe përkushtimi

Programi i plotë dhe aktivitetet e festivalit u prezantuan në një konferencë për shtyp më 12 gusht 2026 në Laboratorium. Në konferencë folën Darko Nabakov, drejtor ekzekutiv i festivalit, Petrula Veljanovska, koordinatorja e programit, dhe Sara Ferro, udhëheqëse e programit të industrisë. Janë paralajmëruar më shumë se 100 të ftuar ndërkombëtarë.

Darko Nabakov tha: "Ne jemi krenarë që me kalimin e viteve MakeDox është rritur në një festival ku njerëzit nuk vijnë vetëm për të parë filma, por që qëndrojnë pas shfaqjeve — për të diskutuar, për të njohur autorët, për të shkëmbyer ide dhe për disa ditë me radhë të jetojnë realisht dokumentarin. Këtë vit kemi edhe një nga programet më të gjera shtesë deri tani, përtej vetë shfaqjeve filmike — me masterklase, biseda, panele, punëtori, programin 'nën fiken' dhe segmentin industrial MakeCoProDox. Kjo është pikërisht ajo që dëshirojmë të jetë MakeDox — një vend takimi. Midis filmit dhe publikut, midis skenës vendore dhe asaj ndërkombëtare dokumentare, por mbi të gjitha, midis njerëzve — atyre ëndërrimtarëve që ende besojnë se ëndrra mund të bëhet realitet."

Petrula Veljanovska shpjegoi motivin e dedikimit: "Këtë vit për ne nuk paraqet vetëm edhe një edicion tjetër të festivalit. Ne jemi këtu për të rikujtuar pse në të vërtetë na nevojitet filmi, pse na nevojitet ëndrra. Prandaj 'Vetëm ëndrra është realitet' — për ne nuk është vetëm një moto. Është diçka që e mbajmë qetësisht brenda nesh, diçka që na shtyn përpara kur realiteti bëhet i ngushtë, kur fjalët nuk janë të mjaftueshme, kur na duhet diçka më shumë — imazh, tingull, heshtje… ndjenjë. Dhe filmi ka qenë gjithmonë pikërisht kjo. Një ëndërr që dikush guxoi ta ndajë. Një e vërtetë që dikush e ndjeu aq fort sa ta ruajë. Dhe ndoshta pikërisht për këtë filmi dokumentar është kaq i afërt — sepse është bërë nga njerëz që ndjejnë thellë dhe duan. Ky edicion është edhe një përkushtim i qetë. Për një dashuri ndaj filmit që nuk shuhet. Për një mendim që vazhdon të jetojë. Për Ilindenka Petruševën — Babanë tonë — e cila me energjinë e saj infektive solli breza regjisorësh dhe dashamirësish të filmave dhe na mësoi se kinemaja nuk është vetëm një hapësirë, por një gjendje shpirtërore. Se filmi nuk është vetëm të shikosh, por të kujtosh, të kujdesesh dhe të jesh i qëndrueshëm. Prandaj ju ftoj — këtë vit jo vetëm të shikoni filma, por t'u dorëzoheni atyre. Të lejoni të lëvizin, t'ju shqetësojnë, t'ju ngushëllojnë. Dhe të merrni diçka me vete… Ndoshta një pyetje. Ndoshta një ndjenjë. Ndoshta një ëndërr të re."

Festivali hapet më 20 gusht në Kurshumli Han me shfaqjen e filmit të shkurtër "Cvekinjata stojat molkum, svedochat" nga Theo Panagopoulos dhe dokumentarit të gjatë "Kon zapad, vo Zapata" nga David Bim. Në total do të shfaqen 71 filma, dhe do të ketë premierat maqedonase të veprave të reja të Milcho Manchevski dhe Elena Chemerska.

Programi ndahet në gjashtë kategori: Programi kryesor, Autorë të rinj, Vendi në fokus: Spanja, Dokumentarë të shkurtër, Programi studentor dhe Programi për fëmijë dhe të rinj. Janë parashikuar pesë çmime: Kromid, Mlad Kromid, Sechkan Kromid, Kokarche dhe Çmimi për Idetë më të Mira Etike; në juritë e çmimeve marrin pjesë 15 profesionistë ndërkombëtarë nga bota e filmit dokumentar.

Aktivitetet e programit përfshijnë masterklase, panele dhe punëtori — ndër të cilat "Gjithçka që formëson dokumentarët" me Migel Eek dhe Xavier Marades; masterklas me Alessandro Stellino "Lamtumirë kritikëve të filmit, përshëndetje tifozë"; dhe një panel për kritikën filmike në epokën e algoritmeve me Marina Kostova, Marina D. Richter, Alfonso Rivera dhe Murtada Elfadl, i moderuar nga Kristin Kamdesu. Nga 22 deri më 25 gusht mbahet një punëtori intensive montazhi me mentorët Kasia Boniecka dhe Per K. Kirkegaard, ndërsa forumit MakeCoProDox (25–27 gusht) do t'i bashkohen drejtorët e qendrave kombëtare të filmit nga Ballkani, profesionistë ndërkombëtarë dhe ekipet e tetë projekteve dokumentare të përzgjedhura për piching dhe takime prodhuese.

Ka gjithashtu prezantime në bashkëpunim me Qendrën e Filmit të Sllovenisë dhe projektin "Dokumentarnica", biseda popud dreke "Biseda nën fiken" në Kurshumli Han dhe program koncertesh "Tregime të natës" pas shfaqjeve. Partnerë dhe mbështetës përfshijnë Agjencinë e Filmit të Republikës së Maqedonisë së Veriut, Programin MEDIA të Creative Europe, Institutin Yunus Emre — Shkup, ambasadat dhe institutet e Francës, Spanjës dhe Italisë, Qendrën Sllovene të Filmit dhe institucione lokale dhe media të shumta.

Foto: material shtypi nga ngjarja