Митровден (8 ноември): задолжителни јадења и правила за сервирање на трпезата

Митровден (8 ноември) зазема централно место во есенскиот календар на македонскиот дом — празник посветен на Светиот Димитриј Солунски и најчесто прославуван во тесен семеен круг. Покрај утринските црковни обичаи за носење и осветување на славскиот леб и виното, денот дома се бележи со богата трпеза која, освен ако празникот не паѓа во постен ден, е мрсна и обилна.

На трпезата за Митровден секогаш има задолжителни јадења — секое со своја симболика. Славскиот колач е жртва на благодарност за плодот од земјата и се меси и украдува со посебна грижа. Житото, односно коливото, кое се вари и се осветува во црква, се принесува во спомен на светителот и за спокој на душите на предците; во христијанската симболика пченицата е симбол на животот, смртта и воскресението.

Печеното месо — најчесто свинско или јагнешко — зазема видно место на мени-то. Историски, Митровден означувал крај на пуштањето на стоката на пасиштата и враќање на животните во трлата пред студените месеци; токму поради тоа печеното месо стана знак на плодност, материјално изобилство и гостопримливост на домаќинот.

Домашните развлечени пити (со сирење, праз или со спанаќ) ја покажуваат мајсторијата на домаќинката и симболизираат семејната топлина и навиката да се дели храна со најблиските. Неизбежни се и домашните зимници — туршијата, ајварот и сличните препарати кои ја пренесуваат богодетта од летните градини во студените денови.

Што се носи на слава

На слава не се оди со празни раце. Најчестиот придонес е шише црвено вино или домашна ракија: таа се предава на домаќинот за да биде отворена и понудена на масата. Поблиските роднини или кумовите често носат домашна пита или слатка погача, додека подалечните роднини обично носат практични подароци — кафе, шеќер во коцки, чоколада или бомбони.

Црвеното вино има и духовна и социјална функција: во религиозен контекст ја симболизира Христовата крв и радоста на празникот, а во секојдневие се смета за пијалак кој „ја загрева“ крвта пред зимата и поттикнува пријателски разговор меѓу гостите.

Трпезата се шири според утврдени правила: свечена ленена или памучна покривка, големи плитки чинии за главното јадење со посмали чинии за предјадење, вилушките од лева страна (прво за главно, потоа за предјадење), ножевите и лажиците од десна страна, а чашите се во горниот десен агол — за вода, за црвено вино и евентуално за ракија. Средишниот дел е резервиран за славскиот колач, чинијата со жито, свеќа и шише со осветена вода или вино. Редоследот на послужување обично почнува со добредојдиска ракија и суво овошје или мезе, продолжува со житото и колачот, па со питите, месото и салатите; главното треба да се послужи топло со гарнир (печен компир или ориз) и свежи салати, а славата се завршува со кафе, десерт и остатокот од црвеното вино.

Фото: прес-материјал од настанот