Mitrovdeni (8 nëntor): pjata të domosdoshme dhe si të shtroni tryezën

Mitrovdeni (8 nëntor) mban vend qendror në kalendarin vjeshtor të shtëpisë maqedonase si festa e Shën Dhimitrit të Selanikut, dhe zakonisht kremtohet brenda rrethit familjar. Përveç rregullit të mëngjesit për të sjellë bukën dhe verën e bekuar në kishë, dita shënohet në shtëpi me një tryezë festive të bollshme — zakonisht e yndyrshme, përveç kur festa bie në ditë agjërimi.

Disa pjata janë të detyrueshme në tryezën e Mitrovdenit dhe secila bart simbole të qarta. Buka e festës (slavski kolač) përgatitet si një akt falenderimi për frytet e tokës, ndërsa kolivo (trakë gruri i zier) zihet dhe bekohet në kishë dhe vendoset përkujtimisht për shenjtorin dhe për të ndritur kujtimin e të parëve. Në simbolikën kristiane gruri paraqet jetën, vdekjen dhe ringjalljen.

Mishi i pjekur — zakonisht mish derri ose qengji — zë vend të rëndësishëm në meny. Historikisht, Mitrovdeni shënonte kthimin e bagëtisë nga kullotat malore në stallat para dimrit; për këtë arsye, mishi i pjekur u bë shenjë e pjellorisë, bollëkut dhe gatishmërisë së mikpritësit për të ushqyer mysafirët bujarisht.

Byrekët tradicionalë të tërhequr me shtëpi (me djathë, me pore ose me spinaq) dëshmojnë mjeshtërinë e amvisës dhe simbolizojnë ngrohtësinë familjare dhe traditën e ndarjes së ushqimit. Gjithashtu të pashmangshme janë konservat shtëpiake të vjeshtës — turshi, ajvar dhe të tjera — që ruajnë prodhimet e verës për ditët e ftohta.

Çfarë duhet të sjellë mysafiri

Mysafirët zakonisht nuk vijnë me duar bosh. Kontributi më i shpeshtë është një shishe verë e kuqe ose rakia shtëpiake; ato i dorëzohen mikpritësit për t’u hapur dhe për t’u sjellë menjëherë në tryezë. Të afërmit më të ngushtë apo kumbarët sjellin shpesh një byrek shtëpie ose një pogaca të ëmbël, ndërsa të afërmit më të largët sjellin dhurata praktike si kafe, blloqe sheqeri, çokollata ose karamele.

Vera e kuqe ka një rol të dyfishtë: në aspektin shpirtëror ajo kujton gjakun e Krishtit dhe gëzimin e festës, ndërsa në nivel shoqëror ngroh trupin para dimrit dhe nxit bisedën miqësore mes mysafirëve.

Tryeza rregullohet sipas rregullave tradicionale: një peshqir i ngrohtë liri ose pambuku (zakonisht i bardhë ose me motive të buta popullore), pjata të mëdha të cekëta për krye-pjatën me pjata më të vogla sipër për përgatitjet e para, pirunët në të majtë (piruni i kryepjatës më afër pjatës), thikat dhe lugët në të djathtë, dhe gotat në këndin e sipërm të djathtë — për ujë, verë të kuqe dhe ndoshta një gotë për rakinë. Pjesa qendrore i përket bukës së festës, kolivos, një qiri dhe një shisheje me ujë të bekuar ose verë. Rendi i shërbimit fillon me një mirëseardhje rakie dhe fruta të thata ose meze të vogël, pastaj kolivon, bukën e festës, byrekët, mishrat e pjekur dhe sallatat; kryepjata shërbehet e ngrohtë me garniturë (patate të pjekura ose oriz) dhe sallata të freskëta, dhe festa mbyllet me kafe, ëmbëlsirë dhe pjesën tjetër të verës së kuqe.

Foto: material shtypi nga ngjarja