Може ли Берлин да ја принуди Саксонија-Анхалт ако АфД формира влада?

По силниот изборен резултат на Алтернатива за Германија (АфД) во Саксонија-Анхалт, каде партијата доби речиси 44% од гласовите, во Берлин се откри расправа дали федералната власт може — и треба — да интервенира доколку покраинска влада почне да ги крши уставните ограничувања.

Редок правен инструмент што никогаш не бил применет

Германскиот канцелар Фридрих Мерц повика на механизмите кои ги предвидува Основниот закон и упати предупредување дека сојузната влада ќе реагира ако се преминат границите. Тој рече: „Доколку таму бидат преминати одредени граници, можам да ви кажам дека од перспектива на сојузната влада ќе направиме сè за да го исправиме тоа. Уставот важи и во Саксонија-Анхалт.“

Ана-Бетина Кајзер, професорка по право на Универзитетот „Хумболт“ во Берлин, вели дека членот 37 од Основниот закон — одредбата што ја регулира т.н. „федерална принуда“ — е замислена како „крајна мерка“. „Изразот драматично е сосема соодветен“, посочува таа, додавајќи дека таа мерка досега никогаш не била примена во повоената историја на Германија.

Кајзер го објаснува опсегот на можните мерки: со согласност на Бундесратот, федералната влада може да назначи комесар со право да издава обврзувачки упатства или во определени случаи да сопре одделни финансиски трансфери. За ангажирање на Бундесверот, пак, ќе беше потребно претходно прогласување на состојба на внатрешна криза.

И политичките партнери во Берлин ја повторија сериозноста на прашањето. Дирк Визе, парламентарен директор на пратеничката група на Социјалдемократската партија на Германија (СПД) во Бундестагот, предупреди: „Ако таканаречената Путинова коалиција на АфД и БСВ за првпат му овозможи на еден десен екстремист да стане покраински премиер, добро е да се знае дека Основниот закон предвидува механизми со кои уставното однесување на една покраина, доколку е потребно, може да се наметне и преку обврзувачки налози.“

Во пракса, се нагласува, конфликт меѓу федералната држава и една покраина би бил сложен и би го отворал прашањето како да се примени федерална принуда без да се еродира долготрајната автономија на покраините. Во правни кругови често се споменува примерот со Шпанија и каталонската криза во 2017 година, но активирање на сличен механизам во Германија би побарало многу сериозно кршење на уставниот поредок.

Засега дебатата во Берлин останува претежно теоретска: директните чекори кои би ги дозволил членот 37 и политичките последици од нив бараат детална правна и политичка анализа.

Фото: прес-материјал од настанот