Nauru kryeson renditjen e obezitetit në botë; SHBA në vendin 11, Maqedonia e Veriut 50

Shtetet e vogla të ishujve të Paqësorit kryesojnë renditjen globale të obezitetit tek të rriturit: Nauru është në vendin e parë, SHBA renditen e 11-ta, ndërsa Maqedonia e Veriut është në vendin e 50-të.

Tendencat globale sipas një studimi të madh

Renditja e përditësuar e World Obesity Federation, e publikuar në platformën Global Obesity Observatory dhe e bazuar në vlerësimet e NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC), e vendos Naurun në krye të listës për prevalencën e obezitetit te të rriturit. Shtetet e Bashkuara janë në vendin e 11-të me 40,4% të të rriturve që jetojnë me obezitet, ndërsa Maqedonia e Veriut shfaqet në vendin e 50-të me 28,5% — shifër që duhet trajtuar me kujdes për shkak të kufizimeve të të dhënave vendore.

Ky rezultat mbështetet nga një analizë e gjerë e konsorciumit NCD-RisC, botuar në revistën Nature më 13 maj 2026, nën titullin "Rritja e obezitetit ndalet në vendet e zhvilluara dhe përshpejtohet në vendet në zhvillim". Ekipi, pothuajse 2.000 shkencëtarë nga e gjithë bota, analizoi 4.050 studime popullsie me të dhëna të matura për lartësi dhe peshë mbi 232 milion pjesëmarrës, dhe ndoqi trendet në 200 vende dhe territore gjatë periudhës 1980–2024.

Autorët nuk u mbështetën vetëm tek krahasimi i prevalencës në dy vite të ndara, por llogaritën edhe një ndryshim absolut vjetor (pikë përqindjeje në vit) për të matur shpejtësinë e ndryshimit. Nga 1980 në 2024, obeziteti u rrit me siguri të lartë statistikore tek vajzat në 195 nga 200 vendet dhe tek djemtë në 198 nga 200 vendet. Përjashtimet përfshijnë disa pjesë të Azisë Qendrore, ndërsa tek djemtë përjashtohet edhe Franca. Sasia e rritjes ndryshoi shumë: për vajzat nga 0,6 deri në 27 pikë përqindjeje, dhe për djemtë nga 0,4 deri në 35 pikë përqindjeje, në varësi të vendit.

Në vendet me të ardhura të larta — si Europa Perëndimore, Amerika e Veriut, Australi, por edhe Japonia dhe Tajvani — pjesa më e madhe e rritjes tek fëmijët dhe adoleshentët ndodhi para fundit të mijëvjeçarit të kaluar; që nga atëherë trendi ngadalësoi, u stabilizua, dhe në disa vende madje u ul lehtë. Në vitin 2024, shpejtësia vjetore e ndryshimit në shumicën e këtyre vendeve ishte nën 0,25 pikë përqindjeje; vende si Italia, Portugalia dhe Franca shfaqën vlera të vogla negative që nuk dallojnë domosdoshmërisht statistikorisht nga zero. Tek të rriturit, stabilizimi erdhi më vonë (rreth vitit 2000) dhe u pa më parë te gratë; Franca, Italia dhe Spanja tregojnë rënie të lehta.

Në kundërshtim, vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme përjetojnë rritje të vazhdueshme, në shumë raste të përshpejtuar, të obezitetit. Rajonet si Amerika Latine, Afrika, Azia dhe shtetet ishujsh të Paqësorit po arrijnë nivele që tashmë i kalojnë shumë vende me të ardhura të larta. Autorët i lidhin këto ndryshime me transformimet afatgjata në mënyrën e prodhimit, përpunimit dhe shitjes së ushqimit, teknologjitë e transportit dhe magazinimit, fuqinë blerëse të familjeve, normat shoqërore, praktikat e industrisë ushqimore dhe masat fiskale e rregullatore që ndikojnë në çmimin dhe aksesin te ushqimet e shëndetshme.

Pasojat shëndetësore përfshijnë rritjen e rrezikut për sëmundje kardiovaskulare, renale, hepatike dhe respiratore, çrregullime muskulokeletale dhe neuropsikiatrike, diabet tip 2, disa lloje të kancerit, komplikime gjatë shtatzënisë dhe përkeqësim të kursit klinik të sëmundjeve infektive përfshirë COVID-19. Organizata Botërore e Shëndetësisë, në rishikimin e përditësuar në dhjetor 2025, raportoi se në 2022 një në tetë të rritur jetonin me obezitet — 890 milionë njerëz — dhe gjithsej 2.5 miliardë të rritur (43%) ishin me peshë të tepërt. Tek fëmijët dhe adoleshentët 5–19 vjeç, mbi 390 milionë ishin me peshë të tepërt në 2022, prej të cilëve 160 milionë ishin obezë.

Atlasi i World Obesity Federation për 2023 parashikon se, nëse trendet aktuale vazhdojnë, deri në 2035 rreth 51% e popullsisë botërore — më shumë se katër miliardë njerëz — mund të jenë me peshë të tepërt ose obezë. Pa ndryshime të thella në politikat e ushqyerjes, aktivitetit fizik dhe qasjes në ushqim të shëndetshëm, obeziteti rrezikon të bëhet rregull, jo përjashtim.

Foto: material shtypi nga ngjarja