Норвешка ја планира пензиската граница до 70 години, додека мажите во Македонија живеат 74,48 години
Во Норвешка од 2029 ќе се усогласува границата за пензионирање со животниот век; во Македонија мажите во просек живеат 74,48 години.

Норвешка подготвува реформа со која старосната граница за пензионирање постепено би се зголемила до 70 години, а таа најавена промена станува поразлична кога ќе се спореди со статистиката за очекуваниот животен век во Македонија. Според Државниот завод за статистика, очекуваниот животен век при раѓање за периодот 2022–2024 изнесува 76,63 години; кај мажите тој е 74,48 години.
Во предлогот од Норвешка е објаснето дека од 2029 година сегашната старосна граница од 67 години ќе се усогласува со порастот на очекуваниот животен век, приближно за една година во секоја деценија, со цел долгорочно да достигне 70 години. Исто така, прагот за предвремено пензионирање би се поместил од 62 на 65 години. Првите кои ќе бидат опфатени ќе бидат родените во 1967 година, а целосната граница од 70 години ќе важи за денешните триесетгодишници.
Што значат бројките?
Евростат објавува дека во 2024 година очекуваниот животен век во Европската Унија изнесува 81,5 години, што е за 0,1 година повеќе во однос на 2023 година. Вредноста за Македонија (76,63) е речиси пет години под просекот на ЕУ. Разликата е поголема кога ќе се разгледа според полот: жените во земјата живеат во просек 78,86 години, а мажите 74,48 години — разлика од околу 4,4 години.
Токму податокот за мажите го става во фокус прашањето колку години ќе имаат можност да ја користат пензијата. Очекуваниот животен век при раѓање е статистички просек и не значи дека секој поединец ќе живее точно толку, но бројките ја отвораат дилемата дали подигнувањето на старосната граница може да се разгледа без сериозни интервенции во здравството, подобрување на работните услови и општите животни стандарди.
Болестите на циркулаторниот систем се меѓу главните причини за смртност во земјата и влијаат на пократкиот просечен животен век кај мажите. Евростат, истовремено, покажува регионални екстреми во ЕУ: највисок животен век во 2024 има Мадрид — 85,7 години, а најнизок во северозападна Бугарија — 73,9 години. Во ЕУ просечно жените живеат 84,1 година, а мажите 78,9 година.
Пандемијата на ковид го намали животниот век во 2020 и 2021 (на 80,4, односно 80,1 години), но од 2022 година вредностите закрепнуваат и во 2024 ја надминаа нивото пред пандемијата (2019: 81,3). Евростат нема понови споредливи податоци за Македонија по 2010 година; тогаш очекуваниот животен век беше 77,2 години, а во 2000 година 73 години — за поновата состојба релевантни се податоците на Државниот завод за статистика.
Споредбата меѓу земја што може да планира поместување на пензионата граница кон седумдесеттите години од животот и земја каде мажите во просек живеат нешто над 74 години ја нагласува основната дилема: финансиската одржливост на пензискиот систем против прашањето колку долго граѓаните ќе можат да уживаат во пензијата и во какви здравствени и социјални услови ќе го поминат работниот век.
Фото: Пикселс


