Kryefaqja
Magazina

Norvegjia planifikon pensionin në 70 vjet, ndërsa burrat në Maqedoninë e Veriut jetojnë 74,48 vjet

Norvegjia do të lidhë moshën e pensionit me jetëgjatësinë nga 2029; në Maqedoninë e Veriut burrat jetojnë mesatarisht 74,48 vjet.

·Magazina
Norvegjia planifikon pensionin në 70 vjet, ndërsa burrat në Maqedoninë e Veriut jetojnë 74,48 vjet

Norvegjia po përgatit një reformë sipas së cilës mosha e daljes në pension do të rritet gradualisht deri në 70 vjeç, duke nisur harmonizimin nga viti 2029 – një ndryshim që shquhet kur shihet përballë shifrave për jetëgjatësinë e Maqedonisë së Veriut. Sipas Entit Shtetëror për Statistikë, jetëgjatësia e pritshme për periudhën 2022–2024 në Maqedoninë e Veriut është 76,63 vjet; për burrat ajo është 74,48 vjet.

Nën paketën e propozuar norvegjeze, kufiri aktual prej 67 vjetësh do ti nënshtrohet rritjes së jetëgjatësisë që nga viti 2029, rreth një vit në çdo dekadë me synim të arrijë 70 vjet. Kushtet për pensionin parakohor do të lëvizin nga 62 në 65 vjet. Të parët që do të preken do të jenë të lindurit në 1967, ndërsa kufiri i plotë prej 70 vjetësh do të vlejë për të rinjtë e tanishëm të moshës 30 vjeç.

Çfarë tregojnë shifrat

Eurostat raporton se në vitin 2024 jetëgjatësia e pritshme në Bashkimin Europian ka arritur 81,5 vjet, një rritje prej 0,1 vjet në krahasim me 2023. Vlera për Maqedoninë e Veriut (76,63) është thuajse pesë vjet më e ulët se mesatarja e BE‑së. Ndërsa sipas gjinisë, gratë jetojnë mesatarisht 78,86 vjet, kurse burrat 74,48 vjet — një diferencë prej rreth 4,4 vjetësh.

Kjo përqindje e ulët tek burrat e vendit bën që të lindë pyetja sa vjet do të kenë mundësi në të vërtetë për tu tërhequr në pension. Jetëgjatësia e pritshme tek lindja është një mesatare statistikore dhe nuk garanton që çdo individ do të arrijë atë moshë, por shifrat janë të mjaftueshme për të rihapur diskutimin nëse ngritja e moshës së pensionit mund të vihet në zbatim pa masa të përbashkëta për përmirësimin e shëndetit publik dhe kushteve të punës.

Sëmundjet kardiovaskulare mbeten ndër shkaktarët kryesorë të vdekshmërisë në vend, duke ndikuar në jetëgjatësinë më të shkurter mes burrave. Eurostat tregon gjithashtu ekstreme rajonale brenda BE‑së: në 2024 jetëgjatësia më e lartë ishte në Madrid (85,7 vjet), ndërsa më e ulëta në veriperëndim të Bullgarisë (73,9 vjet). Në BE në 2024 gratë jetojnë mesatarisht 84,1 vjet dhe burrat 78,9 vjet.

Pandemia e COVID‑19 uli ndjeshëm jetëgjatësinë në 2020 dhe 2021 (80,4 dhe 80,1 vjet), por që nga 2022 vlerat u rikthyen dhe në 2024 tejkaluan nivelet e para pandemisë (2019: 81,3). Eurostat nuk disponon seri të krahasueshme për Maqedoninë e Veriut pas vitit 2010; atëherë jetëgjatësia ishte 77,2 vjet, ndërsa në vitin 2000 ishte 73 vjet. Për vlerësime më të reja mbetet referenca Enti Shtetëror për Statistikë.

Krahasimi midis një vendi të pasur me pritshmëri jetese më të gjatë, i cili planifikon të rrisë moshën e pensionit drejt të 70‑ave, dhe një vendi ku burrat mesatarisht jetojnë pak më shumë se 74 vjet nxjerr në pah kompromiset e politikave: qëndrueshmëria financiare e sistemeve të pensioneve përballë shëndetit publik dhe kushteve të jetesës që përcaktojnë sa gjatë njerëzit mund të shijojnë pensionin e tyre.

Foto: Piksels

Artikuj të ngjashëm