Nga sadnica te tryeza: mollët e Prespës nën presion

Në Prespë mollët nuk janë vetëm një degë e bujqësisë, por një mënyrë jetese për shumë familje: nga mbjellja deri te prodhimi i plotë kalojnë vite, ndërsa pemët mund të japin fryt për dekada.

Dy gjenerata dhe kujdes i përhershëm

"Në fillim vetë është 5 deri në 7 vjet derisa fruti të arrijë prodhimin e plotë të mollës, dhe fruti zgjat përafërsisht 35 vjet duke dhënë prodhim. Në kuptim fjalësh është e nevojshme që të jenë dy gjenerata në një familje për të rritur mollën, për t'i mbuluar shpenzimet në prodhim, për të qenë në gjendje të mbulojnë shpenzimet personale," thotë Ljube Pampulevski, fermer frutash.

Fermerët përshkruajnë një cikël pune 365 ditë: prerje dimërore, plehrim dimëror, përgatitje për pranverë dhe lulëzim; pastaj muaj mbrojtjeje, vaditjeje dhe hollimi para korrjes në tetor. Kushtet e motit gjatë lulëzimit dhe pollinimi nga bletët janë vendimtare për lidhjen e frutit.

"Ajo që bëjnë bujqit është prerja dimërore, plehrimi dimëror, përgatitja e pemëve për pranverë, për lulëzim. Kushtet e motit janë shumë të rëndësishme në pollinimin e lulit të mollës nga ana e bletëve; sa më të mira të jenë kushtet, aq më i mirë do të jetë lidhja e frutit. Dhe fillojmë me mbrojtjen, vaditjen, fertilizimin shtesë, pastrimin e degëve, hollimin e mollëve… Pastaj vjen periudha e pastrimit të degëve tashmë qershor, korrik, vaditje, mbrojtje, deri te korrja në tetor," shton Pampulevski.

Ndikimet e ndryshimeve klimatike kanë bërë që vonesat e ngricave pranverore dhe breshërit të dëmtojnë prodhimin. "Në vitet e fundit, për shkak të ndryshimeve klimatike, për shkak të ngricave të vona pranverore kemi pasur dhjetëfishim të prodhimit, kështu edhe këtë vit, fatkeqësisht. Do ta theksoj: mundësitë dhe kapacitetet maksimale, prodhuesit dhe fermerët e Prespës pa problem në kushte ideale mund të arrijnë mbi 200.000 tonë prodhim. Këtë vit, fatkeqësisht, për shkak të asaj që përmenda më parë, kemi pritur një prodhim prej 50 deri në 60 mijë tonë," thotë Pampulevski.

Edhe kur korrja është e mirë, shitja e saj është sfidë. Pas korrjes vjen zinxhiri: blerës, tregtarë, magazina, kapacitete për përpunim dhe tregje — dhe një prodhim i mirë nuk garanton fitim për fermerin. "Në këtë moment çmimi i mollës për industri është 4 denarë; ai nuk i kënaq sepse vitin e kaluar çmimi ishte 8 deri në 10 denarë. Gjatë pranverës, në muajin maj ishte 8 denarë. Çmimi fillestar nuk i përmbush pritshmëritë e fermerëve, që është 4 denarë, dhe na duhet mbështetje nga shteti në çdo rast. Molla për tavolinë lëviz tani rreth 25 denarë për klasën e parë dhe ekstra për varietete si Golden, Red Delicious, Mutsu dhe format vjeshtore Gala, Idared. Në këtë rast, tani kemi paralajmëruar një sezon të vështirë për shitjen e mollës, pavarësisht prodhimit të vogël," paralajmëron Pampulevski.

Fermerët theksojnë nevojën për ndryshim të thellë drejt praktikave më të qëndrueshme për të shpëtuar Liqenin e Prespës dhe për të mbrojtur tokat dhe ajrin: reduktim i përdorimit të pesticideve dhe ujit, duke ruajtur sasinë e rendimentit dhe ekzistencën e komunitetit lokal. Nga sadnica te tryeza, mola e Prespës bart pasqyrën e familjeve, traditës dhe një degë që tani rrezikohet nga klima dhe tregu.

Foto: material shtypi nga ngjarja