Охрид доби форум на уставни судови за зајакнување на довербата

Во Охрид е оформена регионална платформа што ги поврзува уставните судови на Република Северна Македонија, на Србија и на Босна и Херцеговина, со цел зајакнување на довербата на јавноста во уставното судство.

Иницијативата, започната од Уставниот суд на Република Северна Македонија заедно со уставните судови на Србија и на Босна и Херцеговина, предвидува соработка, размена на искуства и усвојување заеднички стандарди за подобрување на независноста, транспарентноста и ефикасноста на уставносудската пракса.

Принципи и конкретни мерки

Во документот се издвојуваат три клучни принципи кои треба да водат преку реформи и секојдневна пракса:

• независност;
• транспарентност;
• ефикасност.

За јакнење на независноста се предлагаат мерки како зајакнување на личниот и институционалниот интегритет на судиите, донесување Кодекс на однесување на судиите со универзални уставносудски стандарди, како и обезбедување навремени, транспарентни и деполитизирани постапки при избор на судии, за судовите да работат во полн состав.

Во однос на транспарентноста, предлозите се судската работа да се приближи до граѓаните: достапно објавување на одлуките, соопштенија со објаснувања, брифинзи со судиите, присуство на медиуми или директни преноси од седниците каде што е соодветно, како и користење на социјални мрежи. За јавните настапи на судиите, посочени се ограничувања кои вклучуваат:

• забрана за дискусија за тековни предмети;
• забрана за прејудицирање на исходот на тековни и идни постапки;
• избегнување ad hominem обраќања воопшто, а особено кон судии или други личности од јавниот живот;
• зачувување на кредибилитетот и институционалниот авторитет на Судот.

За ефикасноста се нагласува значењето на навремено постапување, почитување рокови и избегнување неоправдано одолговлекување, како и употреба на соодветни софтверски решенија, бази на податоци и технологија за одржување и пренос на јавни седници.

Форумот предлага и склучување Меморандум за зголемување на довербата во уставните судови, кој би ги утврдил стандардите за транспарентност, заеднички показатели и методологија за следење на јавната доверба, периодична заедничка анализа на резултатите и регионално поврзување на базите на уставносудската пракса. Основањето на Охридскиот форум е резултат на дискусиите од регионалната конференција одржана на 16 и 17 септември 2026 година во Охрид, со поддршка на Германската фондација за меѓународна правна соработка (ИРЗ).

Фото: прес-материјал од настанот