Пактот од Мека: Саудиска Арабија, Турција и Пакистан се обединуваат за одвраќање

На 7 август 2026 година Саудиска Арабија, Турција и Пакистан потпишаа одбранбен договор во Мека, со цел да ја зајакнат колективната отпорност во услови на растечка регионална неизвесност. Аналитичарите велат дека договорот е насочен повеќе кон спречување на регионална доминација од страна на Иран и Израел, отколку кон автоматско влегување во меѓусебни воени акции.

Договорот, формулиран како цел за „зајакнување на колективното одвраќање од каков било чин на агресија“, го потпишаа саудискиот престолонаследник Мохамед бин Салман, турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган и пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф. Пакистанското Министерство за надворешни работи на 7 август соопшти дека напад врз една членка ќе се смета за напад врз сите, што веднаш поттикна споредби со НАТО.

Одвраќање, а не автоматска воена интервенција

И покрај помпезниот тон, настаните од минатиот викенд покажаа дека новиот сојуз веројатно ќе делува како „еластичен одбранбен пакт“ и средство за одвраќање, а не како механизм за брза заедничка воена реакција. Кога бунтовничката група Хути нападна нафтени капацитети во Џизан, ниту Турција ниту Пакистан не презедоа директна воена одбрана на Саудиска Арабија — потег што ги осветли ограничувањата на непосредната колективна акција.

„Ако ги погледнете потписниците на договорот, ќе видите дека Саудиска Арабија е во центарот на овој конфликт. Но тука се и Турција и Пакистан, кои истовремено имаат односи и со Иран и со Соединетите Американски Држави. Според мене, тоа претставува дополнителен слој на одвраќање за Саудиска Арабија“, изјави Данија Тафер, извршна директорка на тинк-тенкот Gulf International Forum во Вашингтон. „Мислам дека Саудиска Арабија се ориентира кон повеќеслоен пристап за одвраќање од регионалните закани како што тие ќе се појавуваат.“

Камран Бокхари, висок соработник во Советот за блискоисточна политика во Вашингтон, оцени дека пактот ќе се развива низ фази, при што краткорочната цел е „стабилизиран регион“ наместо веднаш да предизвика воени операции меѓу потписниците.

Долгорочното темпло, според експертите, ќе се фокусира на одбранбена соработка: трансфер на технологии, заеднички инвестиции и индустриска кооперација, а не на системска мобилизација на армиите. „Трите држави се надополнуваат на исклучително добар начин“, вели Андреас Криг, предавач по безбедност на King’s College London. „Турција има технологии и производствени капацитети, но ѝ се потребни пазари и инвестиции. Пакистан располага со работна сила, воени институции и нуклеарно одвраќање, но има потреба од финансии и индустриски капацитети."

Турски функционер истакна дека договорот има исклучиво одбранбен карактер и е отворен за соседни земји што сакаат да се приклучат. Како потенцијален партнер се наведува Египет, иако Кејро ќе треба да ги земе предвид и своите други сојузништва, вклучително односите со Обединетите Арапски Емирати, кои досега не се приклучија.

Некои аналитичари го опишуваат пактот како почеток на трета оска што има за цел да спречи која било од силите да воспостави монопол врз регионот. „Станува збор за спречување на хегемонија“, напиша Калид ал Џабер, директор на Советот за глобални прашања на Блискиот Исток во Доха, додавајќи дека „Намаленото американско влијание би можело да доведе до регионален поредок во кој правилата ќе ги диктираат само две сили: Израел и Иран."

Реакциите во Техеран и во Ерусалим беа поделени. Иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи објави на X: "Кога муслиманите стојат заедно, можеме да се соочиме со секој предизвик што доаѓа од злонамерни надворешни актери." Дел од иранските аналитичари го виде договорот како можност за дипломатски маневри, додека други предупредија дека Саудиска Арабија нема да биде повнимателно без цврста поддршка од САД. Во Израел, набљудувачите предупредија дека пактот ја отежнува нормализацијата со Ријад и ја продлабочува ривалството со Анкара.

Фото: прес-материјал од настанот