Shtëpitë e pensionistëve pothuajse të mbushura, institucionet publike pa qëndrim ditor, ato private nën dyshim

Shtëpitë për pensionistë në vend janë pothuajse të mbushura deri në vendin e fundit, institucionet publike për kujdes nuk ofrojnë qëndrim ditor ose gjysmëditor, ndërsa shtëpitë private shpesh kritiken për mbikëqyrje të pamjaftueshme — një gjendje që po fiton rëndësi ndërsa popullata po plaket.

Kapacitetet, standardet dhe kontrolli nën lupë

Fondi për sigurime pensionale dhe invalidore thotë se shtëpitë shtetërore për pensionistë praktikisht funksionojnë me kapacitet të plotë. „Fondi për Sigurime Pensionale dhe Invalidore i Maqedonisë së Veriut menaxhon 14 shtëpi për pensionistë në të cilat ka gjithsej 380 apartamente. Ato ndodhen në Delçevë, Vinicë, Gevgelinë, Gostivar (dy shtëpi), Koçani, Kriva Pallanka, Kumanovë, Prilep, Sveti Nikollë dhe katër shtëpi në Shkup – në Aerodrom, Autokomanda, Gjorçe Petrov dhe Çair,“ thonë nga Fondi. Aktualisht në këto shtëpi jetojnë 375 persona, që do të thotë se janë të lira vetëm pesë njësitë strehimore.

Për nivelin e qirave Fondi sqaron: „Çmimi i qirasë përcaktohet nga Bordi Drejtues i Fondit dhe lëviz nga 18 denarë për metër katror për strehim në shtëpinë për pensionistë në Sveti Nikollë deri në 23 denarë për metër katror për strehim në shtëpitë në Shkup.“ Nga institucioni shtojnë se çdo vit, varësisht nga mjetet financiare në dispozicion, realizohen ndërhyrje themelore dhe më të mëdha ndërtimore për përmirësimin e kushteve.

Kryetari i Partisë së Pensionistëve, Ilija Nikolovski, pohon se gjendja në terren është shumë më e keqe: „Gjendja e shtëpive për pensionistë dhe e azileve për të moshuar është katastrofale. Për vite nuk janë rinovuar si duhet, janë mbyllur restorantet dhe barnatoret që më parë u ishin të disponueshme banorëve, dhe te shtëpitë private për persona të moshuar nuk ka mjaftueshëm kontroll.“ Sipas tij, shteti nuk duhet të kënaqet vetëm me mirëmbajtjen e objekteve ekzistuese, por duhet të investojë ndjeshëm më shumë në modernizimin e tyre.

Nga Ministria e Politikës Sociale, Demografisë dhe të Rinjve thonë se në vend funksionojnë pesë institucione publike për mbrojtje sociale jashtëfamiljare për persona të moshuar: Instituti Gerontologjik „13 Nëntori“ – Seksioni „Nënë Tereza“ në Shkup, shtëpitë „Zafir Sajto“ në Kumanovë, „Kiro Krsteski Platnik" në Prilep, „Sue Ryder“ në Bitolj dhe „Dr. Ivan Vlashki“ në Berovë. Shtojnë më tej se „janë të licencuara edhe 37 institucione private që sigurojnë strehim dhe kujdes për personat e moshuar.“

Ministria pranon se shtëpitë publike ende nuk ofrojnë shërbime që janë standard në shumë vende evropiane: „Aktualisht institucionet publike për mbrojtje sociale jashtëfamiljare për persona të moshuar, përveç veprimtarisë bazë, nuk ofrojnë shërbime shtesë si qëndrim ditor ose gjysmëditor.“ Si masë për zgjerimin e kapaciteteve, shtojnë ata, çdo vit shpallen thirrje publike për mbështetje për komunat; si shembuj përmendin zgjerimin e shtëpisë „Dr. Ivan Vlashki“ në Berovë, adaptimin në Probishtip dhe projekte në Kavadarci dhe Kriva Pallanka (ish-shtëpia studentore „Boro Menkov“).

Për mbikëqyrjen Ministria vë në dukje: „Shërbimi inspektues vazhdimisht kryen inspektime të rregullta, jashtëzakonshme dhe kontrolle inspektimore mbi institucionet e mbrojtjes sociale për persona të moshuar, që përfshijnë kontrollin e kushteve të punës si në shtëpitë publike ashtu edhe në ato private.“ Megjithatë, shoqatat e pensionistëve kërkojnë inspektime më të shpeshta dhe raporte më të hapura.

Ka edhe mosmarrëveshje në shifra: ndërsa Fondi tregon 375 persona të strehuar, të dhëna të tjera thonë „Në shtëpitë për pensionistë janë të strehuar 368 persona, rreth pesëdhjetë ende presin.“ Kjo ilustron sfidën e ndjekjes së kërkesës reale në momentin e tanishëm. Plakja afatgjatë e popullsisë, emigrimi i të rinjve dhe rritja e familjeve të vetme rrisin presionin mbi sistemin e kujdesit institucional — pyetja nuk është vetëm nëse do të ketë mjaft vende, por nëse përdoruesit e tyre do të marrin kushte të denja jetese.

Foto: material i shtypit nga ngjarja