Помилувањата на 49 лица од страна на Александар Вучиќ ги отвораат сомнежите

Одлуката на Александар Вучиќ да помилува 49 лица на 27 септември — денот кога поднесе оставка на функцијата претседател на Србија — предизвика нов бран сомнежи и повици за темелна правна проверка. Министерството за правда објави комплетен список со имиња, но јавноста бара објаснување за критични случаи.

На списокот се наоѓаат поранешната државна секретарка во Министерството за внатрешни работи Дијана Хркаловиќ, најмалку 15 лица обвинети за злоупотреба на службена положба, лица под обвинение за перење пари и оние за кои се верува дека примале поткуп. Меѓу помилуваните има и десетици лица поврзани со напади на учесници на протести во последните две години.

Еден од помилуваните е Милош Павловиќ, кого го чекаше пресудата за обид за тешко убиство на студентката Соња Поњовиќ, а изрекувањето на казната според најавите требаше да се случи на 6 ноември пред Вишиот суд во Белград. Критичарите велат дека ваквите помилувања ги прекинуваат судските постапки и го спречуваат целосното утврдување на одговорноста за сериозни насилства врз демонстранти.

Повици за независна истрага

Белградскиот центар за човекови права (БЦЧП) долго време критикуваше претходни случаји на помилувања и сега ги опиша новите решенија како можност за злоупотреба на институтот. Сања Радивојевиќ од БЦЧП укажува дека постојат повоѓи кои бараат итна и темелна проверка од обвинителството.

„На тоа укажувавме и по повод претходните одлуки за ослободување од кривично гонење на обвинетите за напади врз студенти.   Со помилувањето (на Милош Павловиќ) се прекинува судската постапка и се спречува до крај да се испита одговорноста за сериозно насилство врз студентка која мирно протестирала и им оддавала почит на загинатите.“

Јавноста дополнително се вознемири поради апсењето на 1 ноември на началникот на Управата на криминалистичката полиција, Марко Кричак, поради сомневања за злоупотреба на службената положба поврзана со убиство во белградски ресторан. Две дена подоцна Првото основно јавно обвинителство во Белград доби задолжително упатство од Врховното јавно обвинителство за постапување по пријавите на студенти, меѓу кои е и тужбата на Николина Синѓелиќ за наводи за малтретирање во гаражата на Владата по протестите.

Радивојевиќ додава: „Тие околности се повторувањето на помилувањето лица обвинети за насилство врз учесници на протести, отсуството на јавно достапни причини за таквите одлуки и изјавите на претседателот дека со нив ја ’исправал неправдата‘ што ја нанесуваат судовите и обвинителствата. Сето тоа го отвора прашањето дали овластувањето е користено за заштита на одредени лица од кривична одговорност и за попречување на работата на правосудството.“

Адвокатот Михаило Павловиќ наведува дека единствено Уставниот суд може да преиспита дали помилувањата повредиле права: „кој може да утврди повреди на правата на лицата што ќе му се обратат“. Тој предупредува и дека во последните недели стручната јавност сè поинтензивно зборува за можноста помилувањата да бидат поврзани со извршување кривични дела и дека, наводно, обвинителството веќе оформило предмет по тоа прашање.

Белградскиот центар за човекови права во својот извештај од 2025 година оцени дека помилувањата на обвинети за насилство врз демонстранти може да бидат во спротивност со Европската конвенција за човекови права. Како што посочува Радивојевиќ, жртвите можат да се обратат до Стразбур доколку ги исцрпат ефикасните домашни правни лекови и ги почитуваат роковите: „Државата е должна да обезбеди ефикасна истрага и соодветна кривичноправна реакција на сериозно насилство. Кога нападот го загрозува животот или претставува малтретирање во смисла на Европската конвенција, помилувањето со кое се спречува утврдување одговорност може да доведе до повреда на таа обврска. Жртвите, значи, можат да бараат заштита во Стразбур, доколку ги исполнат условите за обраќање до Судот, вклучително и исцрпување на делотворните домашни правни средства и почитување на рокот за поднесување претставка.“

Фото: прес-материјал од настанот