Повлекувањето на Трамп од Парискиот договор ја зголеми глобалната опасност, вели УНЕП

Годишниот Извештај за јазот во емисиите на Програмата на Обединетите нации за животна средина (УНЕП), објавен на 21 октомври 2026 година, предупредува дека светот е на пат да го надмине прагот од 1,5 °C и дека повлекувањето на САД од Парискиот договор од страна на Доналд Трамп го влошило глобалниот преглед на емисиите.

Според извештајот, ако продолжат сегашните политички мерки, просечното затоплување ова столетие би достигнало 2,8 °C над прединдустриското ниво; дури и ако земјите ги исполнат своите нови обврски, загревањето се очекува да стигне околу 2,6 °C. Двете патеки би го турнале светот во период со далеку почести и посилни екстреми.

Јазот меѓу ветувањата и реалните политики

Извештајот пресметува дека 167 држави доставиле климатски акциски планови до ОН кои опфаќаат 83 проценти од глобалните емисии, но ветувањата не се доволни. Прелиминарните проценки покажуваат дека во 2025 година емисиите пораснале кај некои од најголемите загадувачи — Индонезија, Кина и САД — при што зголемувањето во САД „далеку го надминало она во сите други држави“, пред сѐ поради повторното зголемување на употребата на јаглен и порастот на побарувачката за електрична енергија, делумно поврзана со масовното ширење на центри за податоци за вештачка интелигенција.

Перспективата дополнително се влоши поради повлекувањето на САД од Парискиот договор, а по повторниот влез на Доналд Трамп во Белата куќа неговата администрација значително ги ослаби климатските политики, ги намали регулативите за животната средина и го прошири производството на нафта и гас. „Главната порака е едноставна: владите мора што е можно побрзо да почнат да спроведуваат политики што ја намалуваат употребата на фосилни горива“, изјави Бил Хар, извршен директор на глобалниот научен и политички институт „Клајмат аналитикс“.

Надминувањето на границата од 1,5 °C, дури и привремено, го зголемува ризикот од активирање на неповратни или тешко обратливи точки на пресврт — уништување на коралните гребени, долгорочно повлекување на ледените покривки и претворање на амазонската прашума во тревна површина. Ова лето Европа регистрираше повеќе од 32.000 дополнителни смртни случаи поврзани со горештините, а речиси 1.500 луѓе загинаа во ненадејни поплави во Непал и Тибет по уривањето на глечер.

За сценариото во кое затоплувањето би достигнало максимум од 1,7–1,8 °C околу средината на векот и потоа би се намалило на 1,5 °C до 2100 година, потребни се длабоки кратења на емисиите од 69 проценти до 2040 година во однос на нивото од 2025, како и отстранување на околу 330 милијарди метрички тони CO2 и нивно складирање под земја — со што се поставуваат големи прашања за изводливоста и трошоците на технолошките решенија. „Надминувањето не значи предавање“, изјави генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш. „Сѐ уште можеме да го направиме што е можно помало и пократко и да ги вратиме температурите под 1,5 степени пред крајот на векот.“

Во исто време, извештајот нагласува дека политиките даваат резултати: пилот‑системите за цена на јаглерод во Кина ги намалиле емисиите за околу 11 проценти, а системот за тргување со емисии на ЕУ постигнал намалување од 8 проценти во споредба со сценарио без таа мерка. Капацитетот за обновлива енергија пораснал три пати побрзо од очекуваното, изградбата на соларни капацитети се одвивала седум пати побрзо, а во 2024 година повеќе од 90 проценти од проектите за обновлива енергија биле поевтини од алтернативите базирани на фосилни горива. „Мора да ги искористиме сите можни средства за да го ограничиме врвот на затоплувањето и до крајот на векот повторно да се вратиме на 1,5 степени“, изјави извршната директорка на УНЕП, Ингер Андерсен. „Тоа е можно."

Фото: прес-материјал од настанот