Tërheqja e Trump nga Parisi e përkeqësoi perspektivën e ngrohjes globale, thotë UNEP

Raporti vjetor i hendekut të emisioneve i Programit të Kombeve të Bashkuara për Mjedisin (UNEP), i publikuar më 21 tetor 2026, paralajmëron se bota është në rrugë për të tejkaluar 1,5 °C ngrohje dhe se tërheqja e Shteteve të Bashkuara nga Marrëveshja e Parisit nën udhëheqjen e Donald Trump ka përkeqësuar perspektivën e emisioneve globale.

Sipas raportit, nëse politikat aktuale klimaterike vazhdojnë, ngrohja mesatare këtë shekull do të arrijë 2,8 °C mbi nivelet paraindustriale; edhe nëse vendet përmbushin angazhimet e reja, ngrohja pritet të arrijë rreth 2,6 °C. Të dy skenarët do të çojnë në periudha me ekstremë shumë më të shpeshtë dhe më të rënda.

Pse ndryshoi panorama

Vlerësimi nxjerr në pah hendekun midis premtimeve dhe veprimit. 167 vende kanë dorëzuar plane klimaterike që mbulojnë 83 përqind të emisioneve globale, por masat e premtuara janë të pamjaftueshme. Vlerësimet paraprake tregojnë se emisionet u rritën në 2025 në disa nga ndotësit më të mëdhenj — Indonezi, Kinë dhe SHBA — ku rritja në SHBA "larg e kaloi atë në të gjitha vendet e tjera", kryesisht për shkak të rritjes së përdorimit të qymyrit dhe kërkesës për energji elektrike, pjesërisht lidhur me zgjerimin e shpejtë të qendrave të të dhënave për inteligjencën artificiale.

Pamja u përkeqësua pasi Shtetet e Bashkuara u tërhoqën nga Marrëveshja e Parisit; pas rikthimit të Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë, administrata e tij dobësoi në mënyrë të konsiderueshme politikat klimatike, uli rregullat mjedisore dhe zgjeroi prodhimin e naftës dhe gazit. "The main message is simple: governments must start implementing policies that reduce the use of fossil fuels as quickly as possible", tha Bill Hare, drejtor ekzekutiv i institutit global shkencor dhe politik Climate Analytics.

Raporti thekson ndikimet e ashpra nëse tejkalimi i 1,5 °C ndodh edhe përkohësisht: shkatërrimi i koraleve, tërheqja afatgjate e shtresave akullnajore dhe shndërrimi i amazonës në savanë mund të jenë ndër pasojat. Vetëm këtë verë Europa regjistroi mbi 32,000 vdekje shtesë të lidhura me nxehtësitë, dhe rreth 1,500 njerëz vdiqën në përmbytje të papritura në Nepal dhe Tibet pas shembjes së një akullnaje të nxitur nga ndryshimet klimatike.

Që në skenarin optimist ngrohja të arrijë maksimum prej 1,7–1,8 °C në mes të shekullit dhe më pas të bjerë përsëri në 1,5 °C deri në vitin 2100, kërkohen reduktime të thella të emisioneve prej 69 përqind deri në 2040 në krahasim me vitin 2025, si dhe heqja dhe depozitimi i rreth 330 miliardë tonëve metrikë CO2 — të gjitha këto ngrejnë dyshime për kostot dhe zbatueshmërinë e teknologjive. "Exceeding does not mean surrender", tha Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres. "We can still make the overshoot as small and as short as possible and bring temperatures back below 1.5 °C before the end of the century."

Megjithatë, raporti nënvizon se politikat klimatike japin rezultate: programet pilot për çmimin e karbonit në Kinë kanë ulur emisionet rreth 11 përqind, dhe sistemi i tregtisë së emisioneve i BE-së ka realizuar një ulje prej 8 përqind kundrejt niveleve pa atë politikë. Kapaciteti global i energjisë nga burimet e ripërtritshme u rrit trefish më shpejt se sa pritej, ndërtimi i kapaciteteve diellore u zhvillua shtatë herë më shpejt, dhe në 2024 mbi 90 përqind e projekteve ripërtëritëse ishin më të lira se alternativat e bazuara në fosile. "We must use every available means to limit the peak of warming and by the end of the century bring temperatures back to 1.5 degrees", tha Inger Andersen, drejtoreshë ekzekutive e Programit të Kombeve të Bashkuara për Mjedisin. "That is possible."

Foto: material shtypi nga ngjarja