Премиерот Роберт Фицо во центар на критики поради ставови за членот 5 на НАТО

Словачкиот премиер Роберт Фицо стана мета на остри критики откако пред студенти во Прешов рече дека се плаши од поширока војна и дека ќе стори сè за Словачка да не биде вовлечена во воен конфликт поврзан со членот 5 на НАТО.

Во обраќањето во една универзитетска болница минатата недела, Фицо рече: "Се плашам од војна." Тој предупреди дека конфликтот во Украина "е излезен од контрола" и ги замоли слушателите да замислат сценарио во кое од Словачка се бара да подготви „5 илјади или 10 илјади војници“ за да се борат „без ние да знаеме против кого се борат, зошто или за каква цел."

Во врска со членот 5 од основачкиот договор на НАТО, Фицо изјави: "Не сакам Словачка да биде дел од каков било воен конфликт поради некаков Член 5." Тој додаде дека, иако Словачка ја цени својата членство во алијансата и се стреми да ги исполнува обврските, "како премиер ќе сторам сè што е во моја моќ за Словачка никогаш да не биде вовлечена во воен конфликт."

Реакции на сојузниците и дома

Изјавите предизвикаа бурни реакции и надвор, и дома. Чешкиот претседател Петр Павел — поранешен претседавач со Воениот комитет на НАТО — рече: "Ако некој вели дека му е мило што е член на НАТО, но не е подготвен да биде инволвиран доколку некој друг биде нападнат, тогаш не го разбрал зборот солидарност." Фицо возврати дека Павел, „како поранешен генерал на НАТО,“ би можел да биде наклонет на борба, додека тој лично дава предност на мирот.

На домашна сцена, поранешниот министер за надворешни работи Миро Влаховски остро се запраша: "Зарем тој не е премиер? Зарем не е лидер на една држава? Зарем не треба да ги води луѓето наместо да искажува страв?" Влаховски изјави дека угледот на Словачка меѓу сојузниците веќе бил погоден.

Аналитичарите укажуваат на јасна политичка позадина: Фицо следната година ќе се соочи со тешка трка за реизбор, а некои набљудувачи велат дека тој се обидува да покраде гласачи од десноекстремната партија Република, која е критичка кон НАТО и ЕУ и против воената поддршка за Украина.

Експертите наведуваат што всушност значи членот 5. Оана Лунгеску, виш соработник во Кралскиот институт за обединети услуги и поранешен портпарол на НАТО, вели дека членот 5 е „најсвеченото ветување што една земја може да ѝ го даде на друга,“ чија главна цел е одвраќањето — да го убеди потенцијалниот агресор дека ќе се соочи со целата алијанса, а не со една сама држава. Таа нагласува дека активирањето не значи автоматско испраќање борбени сили од секој сојузник; Северноатлантскиот совет би проценил нападот, а секоја земја би одлучила како ќе помага.

Поранешниот министер за одбрана Јарослав Наѓ предупреди дека дозволувањето стравот да ја диктира политиката кон Украина им оди во прилог на Владимир Путин. Наѓ потсети дека Словачка некогаш ја предаде својата флота од стари борбени авиони МиГ-29 на Украина; владата подоцна побара кривична истрага за трансферот, но обвинителите ја затворија постапката без покренување обвинение.

Фото: прес-материјал од настанот