Растат тензиите меѓу САД и Иран по истекувањето на прекинот на огнот

Договорот за прекин на огнот меѓу САД и Иран, кој требаше да обезбеди 60-дневен временски прозорец за да се договори траен мир, истече денеска без можност за продолжување. Дипломатските позиции во Вашингтон и Техеран остануваат цврсто спротивставени.

Пред да почне пошироката американско-израелска војна против Иран, преку Ормускиот теснец минуваше околу 20 проценти од светската нафта. Прашањето кој го контролира теснецот стана клучен спор помеѓу двете страни, со различни тврдења за тоа кој има реална власт над морскиот премин.

Речник на закани и одраз на пазарите

Претседателот на САД, Доналд Трамп, инсистираше дека Соединетите Држави го контролираат теснецот и најави можни понатамошни мерки. „Имаме целосна контрола врз теснецот. Тие можат да прават проблеми. Можат да постават мина во водата. А луѓето не сакаат да има мини кога станува збор за бродови вредни милијарди долари, знаете. Но, блокадата беше многу ефикасна. Ако ги погледнете бројките што ги постигнуваме, теснецот е отворен, а цените на нафтата се намалуваат и ќе продолжат да се намалуваат, освен ако не одлучиме да преземеме нешто многу подрастично од она што го правиме сега“ – рече американскиот претседател, Доналд Трамп.

Светските берзи брзо ја оспорија неговата проценка: цената на глобалниот стандард Brent се искачи на 91 долар за барел, што е највисоко ниво од јули. На американските пазари суровата нафта порасна и се приближи до 85 долари за барел.

Тензиите на теренот се покажаа и денеска, откако еден трговски брод беше погоден со проектил — засега не е познато кој го истрелал. Иран, кој ефективно го блокираше транзитот низ теснецот по почетокот на американско-израелските напади од 28-ми февруари, јасно ги повтори условите за нормализирање на поморскиот сообраќај.

„Да бидам јасен: сè додека Соединетите Американски Држави не ги исполнат своите обврски согласно договорот, вклучително и укинување на блокадата, ослободување на замрзнатите средства, укинување на санкциите за нафтата, прекин на заканите и воените операции на сите фронтови, како и спроведување на останатите услови на кои се обврзаа, Ормускиот теснец нема повторно да биде отворен“ – изјави Мохамед Багер Галибаф, главниот преговарач на Иран и претседател на парламентот.

Иран соопшти дека е многу блиску до договор со Султанатот Оман за алтернативни поморски рути, што дополнително ја зголеми тензијата. Според извештаите, американскиот претседател одговорил на Оман со вулгарни зборови и им се заканил со жестоко бомбардирање доколку земјата им попречува на американските планови за контрола на теснецот.

Фото: Ali khodabakhsh / Wikimedia Commons (CC BY 3.0)