Një në katër nxënës 15–16 vjeç luajtën bixhoz për para, HERA: çështje e shëndetit publik

Një në katër nxënës të moshës 15–16 vjeç në Maqedoninë e Veriut kanë luajtur bixhoz për para gjatë 12 muajve të fundit — hulumtimi kombëtar ESPAD 2024 tregon 25% në total; 34% djem dhe 16% vajza. Të dhënat i publikuan Asociacioni për Edukim dhe Hulumtim të Shëndetit – HERA Youth dhe nisma „Hidhe zarret!“ me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Rinisë (12 gusht).

HERA dhe nisma paralajmërojnë se tek nxënësit që luajnë bixhoz, përqindja e bixhozit problematik është rritur nga 4,5% në 2019 në 7,6% në 2024 dhe se ky trend kërkon masa të përbashkëta të shëndetit publik dhe rregullimit.

"Kazino, bastore, platformat online dhe reklamat që premtojnë 'fitim të shpejtë' janë lehtë të aksesueshme në një mjedis ku të rinjtë përballen njëkohësisht me papunësi, pasiguri financiare, probleme të shëndetit mendor dhe dëshirë në rritje për t'u larguar nga vendi. Të dhënat tashmë ndezin alarm me shifra shqetësuese," thanë nga HERA.

Aktivistët lokalë vënë në dukje përqendrimin e lartë të pikave të bixhozit në qendrat urbane: në komunën Centar ka 60 kazino dhe bastore — më shumë se të gjitha fushat dhe lojërat sportive për fëmijë së bashku, thotë grupi "Chance for Centar".

Ligji i ri kërkon distancë 500 metra nga shkollat

Më 29 qershor Kuvendi miratoi Ligjin e ri për Lojërat e Fatit dhe Lojërat Argetuese, i cili vendos një kornizë më të qartë dhe më të rreptë rregullatore për sektorin. Ligji parashikon distancë minimale prej të paktën 500 metrash midis objekteve të lojërave të fatit dhe shkollave fillore dhe të mesme si masë mbrojtëse për minorenët. Ministria e Financave thotë se ndryshimet ligjore synojnë forçimin e kontrollit për të zvogëluar ekonominë e zezë dhe për të parandaluar abuzimet financiare, dhe se teksti është i harmonizuar me standardet ndërkombëtare kundër pastrimit të parave dhe financimit të terrorizmit.

Mbeten pikëpyetje praktike për zbatimin, pasi në shumë qytete — përfshirë qendrën e kryeqytetit — kazinotë dhe bastoret ndodhen thuajse përballë shkollave fillore dhe kopshteve. Për ta ulur dhe parandaluar varësinë, HERA dhe nisma „Hidhe zarret!“ kërkojnë zbatim të qëndrueshëm të rregullave të distancës, kontroll të rreptë të reklamimit të lojërave të fatit, veçanërisht në internet dhe rrjete sociale, dhe përmirësim të aksesit në shërbime për shëndetin mendor dhe arsim financiar për të rinjtë.

Organizatave u referohet edhe konteksti më i gjerë social‑ekonomik: papunësia e të rinjve 15–29 vjeç në 2024 ishte 23,6%; Studimi për të rinjtë i Fondacionit Friedrich Ebert tregon se 45,3% e të rinjve të punësuar nuk punojnë në profesionin për të cilin janë shkolluar; dhe 67,7% e të rinjve kanë një shkallë dëshire për të emigruar, kryesisht për standard jetese më të mirë dhe paga më të larta. "Të rinjtë priten të mësojnë, të punojnë, të qëndrojnë në vend dhe vetë të ndërtojnë një të ardhme të sigurt. Dhe çfarë u ofron mjedisi? Të ardhura të pasigurta, pak mundësi dhe bixhoz në çdo hap si premtim për një jetë më të lehtë. Ne nuk duam që vendi ynë t'iu përmendet të rinjve me hidhërim si 'Republika bixhozare e Maqedonisë'. Por pikërisht kjo mesazh sot shpreh indinjatën tonë ndaj një shoqërie ku nganjëherë është më lehtë të gjesh një bastore sesa një qendër kulturore," thanë grupet.

Foto: ХЕРА)