Gjashtë muaj më vonë: Si lufta e ndryshoi Iranin dhe rajonin

Gjashtë muaj pas sulmeve të para të nisura më 28 shkurt 2026 nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli, Irani dhe Lindja e Mesme po shfaqin ndryshime të thella: Teherani ka treguar rezistencë më të madhe se sa pritej, milicitë aleate janë forcuar, dhe bashkëpunimet tradicionale po rishikohen.

Nga sulmet e shpejta te një krizë e zgjatur rajonale

Kur Presidenti amerikan Trump dhe Kryeministri izraelit Netanyahu urdhëruan sulmet më 28 shkurt 2026, pritshmëritë ishin për një rezultat të shpejtë dhe vendimtar. Në vend të kësaj, goditjet nxorrën një valë pasojash të gjera ushtarake dhe diplomatike që vazhdojnë edhe në gusht.

Qëllimet e menjëhershme—nëse ishte synim dobësimi i programit bërthamor të Iranit, shkatërrimi i kapaciteteve ushtarake apo shkak­timi i ndryshimit të regjimit—mbeten të diskutueshme. Shumë ekspertë të së drejtës ndërkombëtare i kanë konsideruar sulmet fillestare si të paligjshme, dhe operacioni ushtarak nuk solli rrëzimin e shpejtë të regjimit që disa politika­ëtarë prisnin.

Kolumnisti pro-regjim, ish-anëtar i Gardës Revolucionare, Nader Karimi përmend ndryshimin: "Iran cannot easily be neutralized or brought to collapse. Before the war, it was not like that." (Përkthim i citatit: "Irani nuk mund të neutralizohet lehtë ose të çojë në kolaps. Para luftës, nuk ishte kështu.") Ky vlerësim reflekton ndjenjën rajonale se Teherani i ka rezistuar një prove të rëndësishme edhe përballë dy prej forcave më të fuqishme ushtarake në rajon.

Politikologu turk Karabekir Akçoyunlu, me bazë në Universitetin e Oksfordit, argumenton se është ndodhur ndryshim regjimi — por jo ai që dëshironte Uashingtoni apo ndoshta Izraeli. "From a political perspective, there was indeed a regime change, but in a completely different direction than what Washington, and perhaps Israel, wanted," thotë ai, duke nënvizuar se udhëheqja e re duket më radikale dhe më e fortë në pikëpamje ideologjike.

Ndërkohë lidhjet e Iranit me milicitë nuk janë dëmtuar. "The groups in Yemen, Lebanon and Iraq still stand with Iran. Their support has not weakened; rather it has grown stronger, and they even harbour a certain nostalgia for Iran," thotë Karimi, duke pranuar gjithsesi se "they 'lost Lebanon'." Houthitë në Jemen, Hezbollah në Liban dhe milicitë shiite në Irak vazhduan të veprojnë dhe, në disa raste, intensifikuan aktivitetin e tyre.

Irani ka shfrytëzuar edhe pozicionin gjeografik: presioni mbi Ngushticën e Hormuzit dhe sulmet e synuara kundër bazave amerikane dhe shteteve të Gjirit treguan se Teherani mban ende levë të fuqishme mbi rrugët e energjisë me rëndësi globale. Një bllokadë e mundshme e Hormuzit mbetet një instrument i fuqishëm presioni që mund të prishë eksportet e naftës dhe të tronditë tregjet botërore.

Diplomatikisht, vendet e rajonit po kërkojnë partnerë të rinj. Formohen blloqe të reja si aleanca e quajtur "Mecca" — Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistan — dhe mund të rikthehet një bosht UAE–Izrael–Indi. Analistët paralajmërojnë se përfshirja e fuqive aziatike, përfshirë Kinën dhe Indinë, mund të ndryshojë më tej ekuilibrat rajonalë.

Për shumicën e analistëve, pa një marrëveshje gjithëpërfshirëse midis Iranit, Izraelit dhe shteteve të Gjirit, mbështetur nga një politikë e qëndrueshme amerikane dhe nga një garant tjetër i fuqishëm, paqja afatgjatë mbetet larg. Pa një kornizë të tillë, sulmet episodike dhe pasiguria do të vazhdojnë të jenë pjesë e përditshmërisë.

Autorja: Tina Fuchs, Istanbul

Foto: material shtypi nga ngjarja