Што значи договорот за руски дизел на Трамп за Украина и Европа

Договорот што американскиот претседател Доналд Трамп го објави за дозвола за увоз на руски дизел во САД и најавите за привремено олеснување на санкциите кон Москва, заедно со идејата за „енергетско примирје“, предизвикаа загриженост во Украина и во Европа. Прашањата се однесуваат и на непосредниот ефект врз пазарот, и на политичките импликации за односите на САД со нивните сојузници.

Клучните точки и реакциите

Трамп објави дека Вашингтон ќе може да купува руски дизел и дека договорот предвидува привремено олеснување на санкциските ограничувања. Киев категорично соопшти дека не бил консултиран. Претседателот Володимир Зеленски на 12 октомври преку видеоврска на Варшавскиот безбедносен форум рече: "Им благодариме на САД и ја поддржуваме идејата за енергетско примирје. Сега и Русија треба да покаже дека се согласува со такво примирје".

Експертот за безбедност Карло Масала од Универзитетот на Бундесверот во Минхен предупреди дека сигналите од Вашингтон укажуваат оти „Трамп не е заинтересиран за поддршка на Украина, туку дека американската внатрешна политика и односите со Русија му се многу поважни“. Според него, времето за објавата укажува и на обид да се влијае врз перцепцијата на гласачите пред меѓуизборите на 3 ноември 2026 година.

Главната критика во Киев и во земјите на ЕУ е дека приходите од продажбата на дизел би можеле да му служат на Кремљ за финансирање на војната. Одлуката беше објавена во недела кога повеќе од 150 цивили беа убиени во руски напади, меѓу другото во напад врз станбена зграда во градот Прилуки и врз патнички автобуси во Краматорск.

Сепак, дел од аналитичарите не ја гледаат набавката како значаен фактор за цените или за текот на војната. "Количината е толку мала што воопшто нема да има ефект врз цените", изјави Томас Јегер од Универзитетот Келн за германската телевизија АРД. Тој посочи дека планираните испораки не можат да ги задоволат потребите на САД ниту за еден ден.

Дополнителна загриженост за Киев се обидите од Вашингтон да се запре размената на разузнавачки податоци и програмата PURL (Prioritized Ukraine Requirements List) доколку Украина не ги запре нападите врз руската енергетска инфраструктура. Како што објавија медиумите, повикувајќи се на високи американски функционери, преку PURL европските држави набавуваат американско оружје за Украина.

Масала предупреди да не се извлекуваат брзи заклучоци од краткотрајната пауза во нападите: "Тоа што еден ден нема напади не значи дека Киев ќе продолжи да се придржува кон тоа". Тој додаде дека европските извори на разузнавање, особено од Франција, делумно можат да ја ублажат евентуалната загуба на американски податоци, но дека американските информации остануваат најцелосни за планирање операции.

Поддршката за Украина останува широко распространета кај двете американски партии. Конгресот ова лето го поддржа така наречениот „Законот на Линдзи Греам“ за заострување на санкциите, а Трамп го потпиша во септември. Како што посочи поранешниот американски дипломат Даниел Фрид: "Трамп можеби се противи, но политичките сили, особено по изборите, би можеле да ја натераат администрацијата да работи на завршување на војната користејќи ги расположливите инструменти". Законот од 2022 година со кој се забранува увоз на руска нафта останува важна правна пречка за едностран енергетски договор со Москва.

Фото: прес-материјал од настанот