Silvija Mitevska: "Gratë nuk duhet të bëhen 'burra më të mirë' për të qenë udhëheqëse të mira"

Silvija Mitevska, drejtoreshë e Sport Social Solutions dhe eksperte e diplomacisë së sportit, thotë se përparimi drejt barazisë gjinore në sport në Maqedoninë e Veriut mbetet i kufizuar: prania e grave mund të jetë rritur në numër, por kultura dhe mënyra e vendimmarrjes shpesh sërish mbeten të pandryshuara.

Mitevska shpjegon se problemi nuk është në talentin apo dëshirën e grave, por në pritjen që organizatat t'i përshtatin ato me modelet ekzistuese, të dominuara nga burrat. "Gratë nuk duhet të bëhen 'burra më të mirë' për të qenë udhëheqëse të mira. Gratë mund të jenë udhëheqëse me autonominë e tyre, me stile të ndryshme komunikimi, me bashkëpunim, empati, dëgjim dhe ndërtim konsensusi – pa u bërë kështu më pak të afta, më pak të vendosura ose më pak autoritare," thotë ajo.

Rrënjët historike dhe rregullat e pashkruara

Për të vendosur temën në një kontekst më të gjerë, Mitevska i lidh gjendjet e sotme me praktika historike afatgjata. "Sporti historikisht u krijua në një botë të dominuar nga burrat – në masë të madhe nga burra dhe për burra. Gratë për një kohë të gjatë nuk patën akses të barabartë në aktivitetet sportive, as nuk kishin të drejtën të merrnin pjesë në Lojërat Olimpike. Edhe kur filluan të përfshiheshin, fillimisht u 'lejuan' sporte që konsideroheshin të mjaftueshme të hijshme dhe femërore dhe që, sipas parimeve të asaj kohe, nuk prishnin estetikën femërore. Kjo na tregon se nuk bëhet fjalë vetëm se dikush sot nuk u jep grave mundësi të mjaftueshme. Bëhet fjalë për institucione që për dekada janë zhvilluar në një mjedis ku pjesëmarrja mashkullore, trupi mashkullor, përvojat mashkullore dhe modelet mashkullore të udhëheqjes u morën si norma. Vlera e vetë idesë se çfarë do të thotë të jesh një udhëheqës i mirë në sport u krijua historikisht në një mjedis të tillë. Shpejtësia në marrjen e vendimeve, autoriteti, fryma konkurruese, vetëbesimi i fortë, aftësia për të zaptuar hapësirën – këto karakteristika shpesh identifikohen si cilësi të dëshiruara udhëheqëse. Sigurisht, asnjë nga këto aftësi nuk është me natyrë mashkullore. Por problemi është se historikisht ato lidhen me maskulinitetin dhe mënyrën se si pritej që burrat të sillen në hapësirën publike. Prandaj, kur një grua hyn në një organizatë sportive, ajo nuk hyn në një hapësirë neutrale. Ajo hyn në një organizatë të cilës rregullat, procedurat, kultura dhe paraqitjet e udhëheqjes janë zhvilluar me dekada në një mjedis ku burrat ishin dominues."

Mitevska thekson se hapja e aksesit është vetëm hapi i parë. Kuotat dhe përfaqësimi më i madh gjinor mund të ndryshojnë pamjen e një bordi, por nuk ndryshojnë automatikisht mënyrën se si merren vendimet ose zëri i kujt ka peshë. "Jo. Ato janë të rëndësishme, por jo të mjaftueshme. Kuotat mund të jenë një mjet i rëndësishëm për të hapur derën. Por nëse vetëm e hapim derën dhe sjellim më shumë gra, ndërsa organizata mbetet e njëjtë, ne nuk kemi zgjidhur problemin. Kuota mund të ndryshojë imazhin e një organizate në letër, por nuk domosdoshmërisht ndryshon organizatën vetë," paralajmëron ajo.

Rekomandimi i saj është sistemik: ligjet, statuti dhe kuotat duhet të shoqërohen me ndryshime kulturore brenda organizatave. "Duhet të ndryshojnë strukturat formale dhe informale. Pjesa formale është e rëndësishme – ligjet, aktet nënligjore, strategjitë, statutet, rregulloret, kuotat. Por organizatat nuk funksionojnë vetëm përmes asaj që shkruhet në statut. Ato funksionojnë edhe përmes rregullave të pashkruara, zakoneve, pritshmërive, marrëdhënieve të fuqisë dhe kulturës organizative. Dhe pikërisht këtu mendoj se shpesh e anashkalojmë problemin thelbësor. Një grua mund të jetë e zëshme, të thotë mendimin e saj dhe të jetë e sigurt. Por nëse mendimi i saj nuk pranohet, nëse përbuzet, injorohet ose madje përdoret manipulueshëm kundër saj, atëherë përsëri e vendosim gruan në një pozicion shumë të vështirë. Ajo e di se ka të drejtë të flasë, por institucioni ku ndodhet nuk i lejon zërit të saj të ketë peshë reale. Prandaj barazia gjinore duhet të kuptohet si një proces holistik. Nuk mund të ndryshojmë vetëm strukturën formale dhe të lëmë të paprekur kulturën, praktikat dhe marrëdhëniet me të cilat funksionon organizata."

Biseda me Mitevskan botohet në dy pjesë; pjesa e dytë, kushtuar dhunës me bazë gjinore në sport, do të dalë më 4 shtator 2026.

Foto: material shtypi nga ngjarja