Скринингот запнал — 458 нови дијагнози на рак на дојка

Една од 20 жени во текот на животот ќе добие дијагноза рак на дојка, предупредува Меѓународната агенција за истражување на ракот со седиште во Лион, Франција. Дома, Клиниката за радиотерапија и онкологија регистрира 458 новодијагностицирани пациентки само во првите шест месеци од годинава; кај жените ракот на дојка е на прво место меѓу новорегистрираните малигни неоплазми.

Зад овие бројки стојат судбини и семејни приказни. Пациентките често зборуваат за истовремена битка со недостатоците во здравствениот систем: чекања за испитувања и терапии, централизација во Скопје и скрининг програмата која повеќе функционира на хартија отколку во пракса.

Шеесетгодишната Роза Трајчевска од Скопје е една од жените чиј живот во овој октомври — кога традиционално се носи розевата панделка — беше преобликуван од болеста.

„Значи, не бев дисциплиниран пациент во тој дел. Така и ми кажа докторката и ми напиша дури и во извештајот дека не сум дисциплинирана заради тоа што четири години не отидов на мамографија од причина којашто јас си се оправдував заради тоа што мајка ми беше болна од канцер од 2018 до 2021 кога почина. И кога одев на контроли за неа велев дека, Дај Боже никој да не помине по овие ходници. Но многу брзо поминав и јас. Во 2023 пред одморите решив така, ајде да си направам една контрола пред одморот. Си направив мамографија. Резултатот после четири дена ми беше даден на шалтер и пишуваше дека слободно можам да си одам на контрола и да дојдам после две години. Дека сѐ е во ред, дека нема ништо, ми беше дадено и цд“, раскажува Роза.

На инсистирање на нејзина роднина, медицинска сестра во приватна болница во Скопје, таа побарала второ мислење. Планираниот одмор на Јадранот беше откажан откако контролниот преглед, ехото и кор‑биопсијата дале поинаков наод и следувал телефонски повик со совет побргу да се јави кај хирург.

„За десетина дена најдов хирург, ги однесов резултатите и ми беше кажано дека заради поставеноста на самиот канцер во дојката, треба да се отстрани целата дојка. Можно е дека ќе треба да се отстранат и лимфните жлезди. Сега се присетувам, сега повеќе се плашам отколку пред три години, кога ми беше кажано што ќе се случува со мене. Повеќе се плашам од рецидиви. Иако правам редовни контроли мислам дека сега имам многу помалку сила да се вратам наназад три години отколку пред три години, затоа што едноставно не знаев што ми следува“, додава таа.

По операцијата следувале осум циклуси на хемотерапија и уште 18 на биолошка терапија. Во следниот трегодишен период ќе треба да продолжи со таблети кои ги пие веќе две години. Најголема поддршка ѝ биле сопругот и синот, а по секоја хемотерапија таа завршувала на инфузии поради нус‑ефектите.

Поради тешкотиите при обезбедување контроли во јавниот систем, Роза одлучила да ги плаќа контрольните прегледи приватно, иако тоа е скапо.

Недостатоците во пракса: термини, терапии, централизација

Здружението Хема‑онко, кое посредува помеѓу пациентите и институциите, добива најмногу пријави за недостаток на терапии, за термини за мамографии и за чекања за PET‑CT снимки.

„Најчесто се јавуваат заради недостаток на терапии, заради недостаток на термини за мамографии, за PET‑CT во последно време, бидејќи тоа е едно горливо прашање коешто навистина бара едно солидно решение, бидејќи многу пациенти имаме коишто чекаат за снимање на PET‑CT. Потоа прашуваат за некои лични работи, прашуваат за некои испитувања коишто треба да ги прават кога не можат да ги направат во нашиот здравствен систем којшто е од јавен карактер нели, колку тоа би чинело во другите клиники, установи, лаборатории и така натаму. Бараат и психолошка поддршка, што е еден многу, многу битен момент да се спомене. Ние се трудиме сето тоа да го направиме ако не барем со еден почетен разговор, па потоа да ги упатиме на психолог, бидејќи некогаш навистина и тоа е потребно“, вели Милица Кузмановска, потпретседателка на Хема‑онко.

Кузмановска нагласува дека функционирачките онколошки центри надвор од Скопје — во Битола и Тетово — и можноста Штип да профункционира, би ги намалиле трошоците и оптоварувањето за пациентите.

Организираниот скрининг за рак на дојка во Македонија почна во 2015 година и опфаќа жени на возраст од 40 до 69 години кои немаат симптоми и кои не направиле мамографија во последните две години. Искуствата на пациентките и забелешките на Државниот завод за ревизија поставуваат прашања за ефективноста на програмата.

Примерот на Маја Анѓелковиќ Велеска е илустративен: во пролетта 2023 година, тогаш 46‑годишна, таа добила покана за преглед. По посетата на Поликлиниката „Јане Сандански“ вработената радиолошка техничарка изразила сомнение, па Маја побарала второ мислење во приватна болница; биопсијата потоа покажала рак и покрај известувањето од Министерството за здравство дека резултатот бил уреден. Таквите приказни ја поткопуваат довербата и укажуваат на потреба од посигурен и поефикасен скрининг и побрз пристап до дијагностички снимки и терапии.

Ова октомвриско обележување на Светскиот месец за подигнување на свеста за ракот на дојка треба да ја врати дебатата кон конкретни решенија — не само пораки во розево, туку функционален систем што ќе открива болеста навреме и ќе ја лекува достапно.

Фото: Розев пикник појадок во Скопје/Хема-онко Една од 20 жени на