Lista Studentore në Beograd: shpresë për drejtësi dhe provë e vështirë për qeverinë

Rënia e Sllobodan Millosheviqit para 26 vjetësh solli shpresë për një Serbi tjetër; sot ato pritshmëri i mban një brez që atëherë nuk ishte ende lindur. Pas humbjes elektorale të Aleksandar Vučić, Lista Studentore — e formuar rreth aktivizmit në Fakultetin e Filozofisë në Beograd — mban presionin publik për ndryshim të shpejtë.

Provë e parë: formimi i qeverisë

Fakulteti i Filozofisë, i njohur mes studentëve si “Shtab i Përgjithshëm”, ngadalë po kthehet në ritmin e zakonshëm studentor: protestat në rrugë i kanë zëvendësuar regjistrimet për provime. Sipas analistëve dhe aktivistëve, më e vështira tani fillon — transformimi i fitores elektorale në qeverisje të qëndrueshme.

Me rreth 140 deputetë që i sigurojnë Listës Studentore një shumicë të rehatshme, pyetja kryesore është se si do të funksionojë kjo shumicë në praktikë. Lëvizja bashkon njerëz me bindje të ndryshme dhe shumë pa përvojë politike, ndaj negociatat e brendshme për ministritë dhe përbërjen e qeverisë tashmë kanë nisur.

"Kjo do të jetë prova e parë për Listën Studentore — të zgjedhë një qeveri të re dhe të mos presë ato 90 ditë," tha Aleksandar Ivković nga Qendra për Politika Bashkëkohore. "Mendoj se nuk do të ishte mirë për ta, sepse momentalisht në shtet po ndodhin të gjitha llojet e gjërave dhe është e rëndësishme që autoritetet e reja të marrin përgjegjësi sa më shpejt. Sipas asaj që dëgjojmë, brenda lëvizjes studentore zhvillohen negociata dhe marrëveshje rreth asaj se kush saktësisht do ta përbëjë qeverinë e re dhe cili do të marrë cilin resor. Mendoj se ata janë të vetëdijshëm për përgjegjësinë dhe pritjet e mëdha, dhe mendoj se do të nxitohen që, për shembull, deri në fund të këtij viti të zgjidhet qeveria e re e Serbisë. Dhe mendoj se ajo qeveri, në një periudhë të parë, veçanërisht ndërsa ekziston ende një ndjenjë në publik se nëse bëjnë një gabim të madh, kjo mund t'i lejojë Vučić të kthehet ose të lirohet nga përgjegjësia dhe kështu me radhë, për sa që ka atë presion publik, mendoj se ata do të përpiqen të punojnë në mënyrë efikase dhe sa më mirë që të mundin."

Ivković shtoi se Lista Studentore publikuar një program më të detajuar në javën e fundit të fushatës me pika për luftën kundër korrupsionit, drejtësinë, arsimin, ekonominë dhe energjetikën. Ai tha që këto pika me gjasë do t'u shërbejnë si orientim për programin e qeverisë së re, por paralajmëroi se pyetja e madhe mbetet nëse të rinjtë do të kenë aftësinë politike për t'i zbatuar reformën përballë rezistencës brenda institucioneve.

Reformat shihen si thelbësore për të rifilluar rrugën e pezulluar drejt Bashkimit Evropian — veçanërisht sundimi i ligjit dhe pavarësia e gjykatave dhe prokurorisë. Në politikën e jashtme, sfidat e mëdha përfshijnë Kosovën, marrëdhëniet me Rusinë dhe çështjen e sanksioneve, si dhe marrëdhëniet e dëmtuara me fqinjët, sidomos Kroacinë.

Në anën praktike, autoritetet e reja trashëgojnë probleme të menjëhershme: kolapsi i Alta Bankës — filialet në Beograd janë mbyllur dhe pronari është në paraburgim. Pasojat ndihen edhe në Maqedoni, ku Alta Banka, e cila bleu Stopanska Banka Bitola, është vënë nën administrim të detyruar nga Banka Kombëtare.

Një tjetër detyrë e rëndësishme do të jetë pastrimi i rrjeteve partiake brenda institucioneve shtetërore. Gazetari hulumtues Saša Dragojlo, i cili publikoi intervistën me operativin e vjetër të SNS-së Momčilo Marjanović, thotë se pranimet zbuluan sesi klientelizmi dhe presioni i organizuar mbajti partinë në pushtet. "Mendoj se intervista me Momčilo Marjanović praktikisht çmonte tërë atë sistem partokratik të SNS-së; ai foli nga përvoja e parë për atë që ai personalisht bëri dhe me kë e bëri, dhe pastaj praktikisht tregoi se si parasë hiqeshin nga ndërmarrjet publike, si bliheshin votat — që është vepër penale — si njerëzit detyroheshin me dhunë fizike dhe kërcënime që të dilnin në ditën e zgjedhjeve. Ai përshkroi praktikisht të gjitha detyrat që ata kishin, përfshirë edhe kur personalisht ishte i pranishëm kur organizoheshin sulmet e atyre njerëzve ndaj policisë, që studentët dhe qytetarët që protestonin opozitar të akuzoheshin, e pastaj kjo të përdorej në mediat propaganduese," tha Dragojlo.

Dragojlo vlerëson se makina e SNS po fillon të shkërmoqet, por paralajmëron se procesi do të jetë tranzicional: tashmë shihen arrestime dhe kallëzime penale, ndërsa disa brenda sistemit përpiqen të afërtohen me autoritetet e reja për t'i pastruar biografitë e tyre. "Duke qenë se Partia Progresive Serbe është një rrjet klientelist pa ideologji të qartë, ne shohim sistemin e tyre duke u shkërmoqur ngadalë. Kjo është vetëm java e parë pas zgjedhjeve; ende është periudhë tranzicioni, autoritetet e reja nuk kanë marrë ende kontrollin mbi sistemin, dhe ne tashmë shohim se ka arrestime të shumta, kallëzime të shumta penale dhe se prokuroria po hap hetime. Në këtë moment disa njerëz në sistem ndihen të lirë të nisin hetime, ndërsa të tjerët brenda sistemit po përpiqen t'i afrohen autoriteteve të reja dhe të pastrojnë biografitë e tyre," tha ai.

Për familjet që kërkojnë llogari për tragjeditë, ndryshimi politik ka një dimension shumë personal. Diana Hrka, e cila humbi djalin në rrëzimin e tendës së stacionit hekurudhor në Novi Sad dhe që ka protestuar para Kuvendit Republikan, tha se përjetoi "ferr" dhe është e vendosur ta ndjekë çështjen deri në fund. "Do të kaloja ferrin edhe njëherë vetëm për ta çuar këtë deri në fund," tha Hrka. Ajo pret që qeveria e re të nisë duke ndërruar prokurorët, gjyqtarët dhe strukturat kryesore të policisë. "Ne presim që së pari të formohet qeveria dhe sigurisht do të duhet të ndryshojmë prokurorët, gjyqtarët dhe policinë; ka shumë, shumë punë. Do të jetë shumë e vështirë, kjo nuk do të jetë aspak e lehtë, dhe njerëzit që po vijnë tani do të kenë kohë shumë të vështirë. Mendoj se ata njerëz nuk do të dinë nga t'ia fillojnë; gjithçka është shkatërruar. Do të shkojë ngadalë, por shpresoj se do të jetë e drejtë dhe se do ta çojmë deri në fund," shtoi ajo.

Në fakultet fytyra e Zoran Đinđićit mbetet kujtesë e një tjetër shprese për Serbinë e ndryshe dhe e kryeministrit që i humbi jetën nga atentati. Për brezat më të vjetër ngrihet pyetja nëse këtë herë fitorja zgjedhore mund të sjellë ndryshim të qëndrueshëm. Për shumëçka do të vendosë shpejtësia dhe efikasiteti me të cilin Lista Studentore do ta kthejë momentumin në qeverisje të përgjegjshme dhe reforma konkrete.

Foto: material shtypi nga ngjarja