Трамп потпиша трилатерален договор со Данска и Гренланд за безбедноста на Арктикот

Претседателот Доналд Трамп денеска потпиша трилатерален договор со Данска и Гренланд за зајакнување на безбедноста во Арктикот и Северниот Атлантик, потпишувањето се одржа на маргините на Генералното собрание на Обединетите нации во Њујорк.

Со договорот се отвора патот за зголемено американско воено присуство и модернизација на постојните објекти на островот, вклучително и на базата Питуфик, како и за создавање дополнителни одбранбени зони. Тој истовремено треба да ја намали тензијата предизвикана од претходните изјави на Трамп дека Гренланд треба да стане дел од САД.

Што дозволува текстот на договорот

Договорот му овозможува на Вашингтон да ги „модернизира и прошири“ своите активности во Питуфик и да воспостави „одбранбени зони“ во Нарсарсуак на југ и Местерсвиг на исток. Во него е наведено дека САД можат да воспостават дополнителни одбранбени зони на Гренланд и да ги зајакнат своите воени операции или капацитети, вклучително и „пристап од под морето“.

Потписничките страни ја истакнуваат заедничката потреба американската војска да има пристап до Гренланд заради одбраната на зоната на НАТО. На ниту една земја што не е членка на НАТО нема да ѝ биде дозволено да воспостави „сопствени воени инсталации со или без човечки екипаж на Гренланд“ или да има „трајно“ воено присуство, освен ако потписничките не се договорат поинаку. Договорот "нема краен рок", а доколку Гренланд одлучи да стане независен, ќе се обврзе да остане во НАТО и да ги преземе правата и обврските што ги има Данска согласно договорот.

Данската премиерка Мете Фредериксен го нарече договорот „спогодба што може да трае вечно“, оценувајќи го како корисен за САД, Гренланд и Данска, како и за пошироката алијанса на НАТО. Јенс‑Фредерик Нилсен, премиерот на Гренланд, го нарече „договор од кој сите добиваат“ и рече: "Вашата безбедност е наша безбедност, а нашата безбедност е ваша безбедност".

Американските официјални лица најавија дека договорот овозможува значително зголемување на присуството на американски сили на соодветни локации на Гренланд, вклучително и изградба на две големи воени бази. САД веќе со децении имаат присуство на островот; од 1945 година тоа беше сведено од илјадници војници и 17 објекти на приближно 200 војници на Питуфик, база која поддржува операции за рано предупредување, ракетна одбрана и вселенски надзор за потребите на САД и НАТО.

Преговорите меѓу претставници на САД, Гренланд и Данска траеја месеци позади затворени врати, како одговор на американските загрижености за богатството на минералите и стратешката положба на островот, особено додека топењето на мразот во Арктикот отвора нови поморски рути. Данскиот парламент минатата година усвои закон што дозволува присуство на американски воени бази на данска територија, со што го прошируваше договорот од 2023 година кој им овозможуваше на американските трупи широк пристап до данските воздухопловни бази.

Фото: EPA/MADS CLAUS RASMUSSEN DENMARK OUT