Уругвај ја заврши енергетската транзиција — струјата веќе е речиси целосно зелена

Уругвај заврши голема трансформација на својот електроенергетски систем: обновливите извори сега го покриваат речиси целосно производството на струја, а државата сега се фокусира на електрификација на транспортот. Од енергетската криза во 2008 година до 2026 година, со комбинација на државна политика и приватни инвестиции, земјата се искачи меѓу светските примери за транзиција.

Клучни бројки и состав на мешавината

Денес, Уругвај со околу 3,5 милиони жители добива приближно 50 проценти од електричната енергија од хидроенергија, 30 проценти од ветер, 15 проценти од биомаса и 3 проценти од сонце. Уделот на фосилните горива во производството на струја во последните години во просек изнесуваше само два проценти.

„Денешниот електроенергетски микс практично е зелен. Уделот на фосилните горива во производството на електрична енергија во последните години во просек изнесуваше само два проценти. А тоа не е само прашање на одржливост, туку и на економска исплатливост,“ вели Фернандо Шајх, чија компанија СЕГ Инжениерија управува со 75 ветерни турбини — околу десет проценти од сите во земјата.

Промената почна по енергетската криза во 2008 година, кога сушата и високите цени ги оставија системот ранлив. Физичарот Рамон Мендес, како национален директор за енергетика, изгради план кој доби поддршка од сите партии и комбинираше нови регулативи, даночни олеснувања и долгорочни договори за побарувачка. Од 2010 до 2020 година државата и приватните инвеститори вложија околу седум милијарди американски долари во обновливи извори.

Во иницијативата беа вклучени земјоделците и универзитетите, спроведени беа широка едукација и беа отворени околу 50.000 работни места во новиот сектор. Побарувачката беше законски регулирана за 20 години, што им даде сигурност на инвеститорите и помогна да се стабилизираат трошоците.

Сепак, домаќинствата не почувствуваа значително намалување на сметките: четиричлено семејство во просек плаќа околу 150 американски долари месечно за струја. „Се трудиме да трошиме што е можно помалку струја бидејќи е скапа. А тоа нема толку брзо да се промени,“ вели Луис Андраде.

Секторот на транспорт сè уште зависи од деривати на нафта и зафаќа приближно 35 проценти од вкупниот енергетски микс, па затоа вториот чекор од транзицијата го таргетира токму мобилноста. Од 2021 година јавниот превоз во Монтевидео купува исклучиво електрични автобуси; денес секој четврти автобус е на електричен погон, а целта е сите автобуси да бидат електрични до 2040 година.

„Сето тоа е од дизелот. Дизел‑моторите се потат и протекуваат, делот од гаражата со возилата со мотори со внатрешно согорување е валкан и смрди. Таму каде што е станицата за полнење на нашите електрични автобуси, сè е чисто. Важно ни е таа разлика да биде видлива,“ вели Енрике Карбонеро, кој го управува делот од гаражата на автобускиот терминал во Монтевидео.

Има и стимулации за таксисти и значителен раст на продажбата на електрични автомобили — речиси 70 проценти од сите нови автомобили продадени во последните месеци биле електрични. Возачот на Uber, Ернан Гомез, вели дека сега месечно заштедува околу 900 американски долари на гориво.

Прашањето дали моделот на Уругвај може да се примени на други места останува отворено: земјата има силни ветрови, многу сонце, релативно мала густина на население и малку енергетски интензивна индустрија, параметри кои ја олеснуваат транзицијата. Мендес предупредува дека политичкиот консензус што ја овозможи првата фаза станува потежок за одржување. „Ако со секоја промена на власта, така да се каже, повторно ја основаме земјата, на крајот сите ќе загубиме,“ вели тој.

Фото: прес-материјал од настанот